Odpowiedź na interpelację w sprawie przypadków pozostawania na wolności osób skazanych prawomocnym wyrokiem
W odpowiedzi na interpelację poselską Pana Adama Ołdakowskiego z dnia 12 września 2003 r. w sprawie przypadków pozostawania na wolności osób skazanych prawomocnymi wyrokami uprzejmie informuję, co następuje. Na dzień 31 grudnia 2002 r. ogółem liczba osób prawomocnie skazanych na karę pozbawienia wolności i nieosadzonych w zakładach karnych mimo upływu 14 dni od daty uprawomocnienia się orzeczenia wyniosła 31 040 osób (dla porównania w 2000 r. - 22 676 osób, w 2001 r. - 27 489 osób). Natomiast według stanu na dzień 30 czerwca 2003 r. liczba skazanych nieosadzonych w zakładach karnych wynosiła 29 359 osób, zaś w analogicznym okresie 2002 r. - 25 704 osoby, co stanowi wzrost o 14,2%. Do najczęstszych przyczyn nieosadzenia skazanych należą: - brak informacji o wykonaniu polecenia przez Policję, względnie informacji administracji zakładu karnego o dobrowolnym zgłoszeniu się do odbycia kary - 8240 osób (w I półroczu 2002 r. - 8067), - odroczenie wykonania kary - 7471 osób (w I półroczu 2002 r. - 5766), - ukrywanie się - 5 999 osób (w I półroczu 2002 r. - 5715). Natomiast z danych statystycznych Departamentu Sądów Wojskowych wynika, iż w I półroczu 2003 r. łącznie w całym kraju nie osadzono w zakładach karnych mimo upływu 14 dni od uprawomocnienia się wyroku 103 skazanych na karę pozbawienia wolności przez sądy wojskowe. Na ogólną liczbę skazanych 36 osób nie osadzono z powodu odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności. Z powodu ukrywania się nie osadzono 36 skazanych, zaś co do 11 osób sądy nie otrzymały informacji o wykonaniu polecenia przez Policję, względnie informacji zakładu karnego o dobrowolnym zgłoszeniu się do odbycia kary. W całym 2002 r. sądy wojskowe skazały jedynie 12 żołnierzy na karę pozbawienia wolności z odroczeniem jej wykonania do końca służby (na postawie art, 336 Kodeksu karnego), zaś w I półroczu 2003 r. miało miejsce tylko 6 skazań w trybie, o którym mowa w interpelacji. Według danych na dzień 24 września 2003 r. żaden ze skazanych przez sądy wojskowe nie przebywa w Zakładzie Karnym w Barczewie i nie oczekuje na osadzenie celem odbycia kary. Wprawdzie w ogólnej liczbie nieosadzonych w jednostkach penitencjarnych skazanych są także osoby, którym odwołano warunkowe zwolnienie, bądź udzieloną przerwę w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Niemniej jednak powołane liczby muszą budzić niepokój i dlatego problematyka ta pozostaje w centrum uwagi Ministerstwa Sprawiedliwości. Prezesi właściwych sądów zostali zobowiązani do wzmożenia nadzoru administracyjnego nad postępowaniami wykonawczymi, w których skazani na karę pozbawienia wolności nie zostali osadzeni w zakładach karnych mimo upływu wyznaczonego terminu. Na polecenie Ministerstwa Sprawiedliwości objęte zostały osobistym nadzorem prezesów sądów okręgowych sprawy, w których nie wykonano orzeczeń skazujących na kary przekraczające 6 lat pozbawienia wolności. Sprawy tego rodzaju objęte także zostały nadzorem służbowym Ministerstwa Sprawiedliwości. Na dzień 30 września 2003 r. znaczna część tego rodzaju skazanych została już osadzona. Podejmowane będą dalsze działania nadzorcze zmierzające do ograniczenia liczby nieosadzonych skazanych. Osadzanie w zakładach karnych osób prawomocnie skazanych na bezwzględne kary pozbawienia wolności następuje zgodnie z procedurą zawartą w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy. W wypadkach, kiedy skazany nie jest tymczasowo aresztowany, sąd zobowiązany jest do wezwania go do stawiennictwa w zakładzie karnym w wyznaczonym terminie wraz z dokumentem tożsamości. Dopiero w razie niestawiennictwa skazanego mimo wezwania sąd może polecić jego doprowadzenie, obciążając go kosztami doprowadzenia. Obowiązek doprowadzenia skazanego do zakładu karnego w celu odbycia kary zgodnie z treścią art. 10 § 1 i 2 K.k.w. ciąży na Policji, a jeżeli skazanym jest żołnierz - na Żandarmerii Wojskowej. Organy powyższe w zakresie postępowania wykonawczego w myśl powołanego przepisu wykonują polecenia sądu. Niewątpliwie istniejące od 2000 r. i utrzymujące się nadal przeludnienie jednostek penitencjarnych zakłóca prawidłowy przebieg procesu resocjalizacji osób pozbawionych wolności. W 2002 r. generalnie przeludnienie jednostek penitencjarnych utrzymywało się na poziomie 16-18% w stosunku do ogólnej w skali kraju pojemności jednostek penitencjarnych, wykazując okresowo nieznaczną tendencję wzrostu bądź malejącą, by ostatecznie w dniu 31 grudnia zmaleć do 15,5%. Tak więc na koniec grudnia 2002 r. w zakładach karnych i aresztach śledczych dysponujących 69 335 miejscami zakwaterowania przebywało 80 069 skazanych i tymczasowo aresztowanych. Według danych na dzień 31 sierpnia 2003 r. liczba osób osadzonych w jednostkach penitencjarnych przekraczała w skali kraju o 15,5% ogólną pojemność tych jednostek. W Zakładzie Karnym w Barczewie według stanu na dzień 29 września 2003 r. przeludnienie nie przekraczało średniej krajowej, bowiem wynosiło 14,4%. Do tejże jednostki penitencjarnej nie zgłosiło się 81 skazanych w celu odbycia kary pozbawienia wolności. Ze strony resortu podejmowane są działania mające na celu łagodzenie skutków przeludnienia, m.in. poprzez uzyskiwanie dodatkowych miejsc zakwaterowania skazanych w drodze adaptacji pomieszczeń niemieszkalnych oraz działalności remontowo-inwestycyjnej. Dodatkowo takie miejsca uzyskiwane są poprzez zmianę przeznaczenia jednostek penitencjarnych. Przejmowane są też obiekty po jednostkach wojskowych. Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów, nałożono następujące obowiązki: - zarządzenia przez prezesów sądów zbadania spraw, w których skazani nie rozpoczęli jeszcze odbywania kary pozbawienia wolności, celem ustalenia dopuszczalności odroczenia wykonania tej kary, a także kolejności wzywania do stawiania się skazanych w zakładzie karnym w wyznaczonym terminie, - niezwłocznego podjęcia przez szefów jednostek organizacyjnych prokuratury działań organizacyjnych zmierzających do wykorzystania w toczących się postępowaniach uprawnień prokuratora do składania wniosków i wnoszenia zażaleń na postanowienia wydane w postępowaniu wykonawczym, - składania przez prezesów sądów apelacyjnych Ministrowi Sprawiedliwości comiesięcznych sprawozdań o liczbie osób, co do których sądy orzekły o odroczeniu wykonania kary pozbawienia wolności lub o warunkowym przedterminowym zwolnieniu, zaś prokuratorów apelacyjnych o liczbie osób, co do których sądy uwzględniły wniosek prokuratora w tym przedmiocie, - systematycznej analizy przeludnienia jednostek penitencjarnych - wyrażający się w kontroli realizacji postanowień cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, jak również reagowania na niedociągnięcia ze strony sądów w zakresie stosowania przepisów tego rozporządzenia, a także kierowania stosownych zaleceń do kierownictwa tych jednostek i kontrolę tych zaleceń, mające na celu przede wszystkim prawidłowe rozmieszczenie skazanych. W ramach nadzoru Ministerstwo Sprawiedliwości pismem z dnia 1 lipca 2002 r. zleciło prezesom sądów apelacyjnych przeprowadzenie lustracji w przedmiocie realizacji przez sądy przepisów cytowanego wyżej rozporządzenia. W listopadzie 2002 r. wspólnie z Kierownictwem Centralnego Zarządu Służby Więziennej oraz przewodniczącymi wydziałów penitencjarnych sądów okręgowych przy udziale Kierownictwa Departamentu Sądów Powszechnych odbyto w Olszanicy konferencję poświęconą wypracowaniu skutecznych metod zminimalizowania zjawiska przeludnienia jednostek penitencjarnych. Nie ulega wątpliwości, iż problem przeludnienia jest wysoce niepokojący tak z punktu widzenia bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa funkcjonowania jednostek penitencjarnych, jak również prawa osadzonych, zagwarantowanych przepisami kodeksu karnego wykonawczego. Dlatego też problematyka ta nadal pozostanie w szczególnym zainteresowaniu Ministerstwa Sprawiedliwości i będzie przedmiotem bieżących działań nadzorczych. Podsekretarz stanu Tadeusz Wołek Warszawa, dnia 7 października 2003 r.