Odpowiedź na interpelację w sprawie niedofinansowania kształcenia dzieci niepełnosprawnych
Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Krystyny Szumilas z dnia 3 października br. w sprawie niedofinansowania kształcenia dzieci niepełnosprawnych, uprzejmie Pana Marszałka informuję. W części 82 ustawy budżetowej na rok 2003 z dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz. U. Nr 235, poz. 1981) w dziale 758 - Różne rozliczenia, w rozdziale 75801 ˝Część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego˝ kwota subwencji oświatowej na 2003r. określona została w wysokości 24.321.215tys. zł. Po odliczeniu ustawowej 1% rezerwy (art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 - Dz. U. Nr 150, poz. 983 - z późn. zm.) pozostała kwota 24.077.999.564 zł rozdzielona została pomiędzy poszczególne jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa samorządowe). Podziału subwencji oświatowej dokonano na podstawie: - rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 grudnia 2002r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2003 (Dz. U. Nr 234, poz. 1966); - danych statystycznych GUS na rok szkolny 2002/2003; - danych rzeczowych zweryfikowanych przez organy prowadzące (dotujące). Ideą przewodnią stosowanych od kilku lat zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej - w myśl postanowień ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 - jest kształtowanie poziomu tej subwencji w zależności od skali i struktury realizowanych przez poszczególne JST zadań edukacyjnych mierzonych liczbą uczniów uczęszczających do szkół oraz liczbą korzystających z pozaszkolnych placówek oświatowych. Wiąże się to z kalkulacyjnym formowaniem wysokości subwencji oświatowej przy uwzględnieniu: - uśrednionej dla całego kraju niezbędnej kwoty odnoszonej do ogółu uczniów, w formie tzw. finansowego standardu A, przy czym poziom tego standardu w poszczególnych latach jest zróżnicowany i uzależniony w głównej mierze od globalnej kwoty subwencji oświatowej w danym roku; - stosowania dodatkowych czynników zwiększających ten standard, poprzez określone parametry - systematycznie dotychczas modyfikowane i rozszerzane - dla odzwierciedlenia istniejącego znacznego zróżnicowania przeciętnych kosztów kształcenia i wychowania w rozbudowanym systemie i strukturze typów i rodzajów szkół oraz pozaszkolnych placówek oświatowych, a także przy uwzględnieniu struktury kwalifikacyjnej nauczycieli z punktu widzenia poziomu awansu zawodowego. Swoistym odniesieniem tego zróżnicowania są tzw. uczniowie przeliczeniowi, których liczba wynika ze stosowania określonych ˝wag˝ będących wyrazem zróżnicowania kosztów finansowych realizowanych zadań edukacyjnych (aktualnie dla 23 zadań szkolnych i 10 zadań pozaszkolnych). Pragnę zwrócić uwagę, że zawarte w cyt. rozporządzeniu wagi dla poszczególnych grup uczniów, także niepełnosprawnych, są jedynie podstawą do naliczania środków dla określonych samorządów, nie muszą jednak stanowić podstawy do określania planów finansowych poszczególnych szkół (placówek). Uprzejmie informuję Pana Marszałka, że o przeznaczeniu środków otrzymanych w formie subwencji ogólnej (w tym części oświatowej) decydują - zgodnie z ustawą z dnia 26 listopada 1998r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 - rady gmin, powiatów i sejmiki wojewódzkie. W algorytmie obowiązującym w roku bieżącym, obok wag związanych z uczniami niepełnosprawnymi: - P10 = 1,00 dla uczniów: słabo widzących, z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, niepełnosprawnych ruchowo, niedostosowanych społecznie, z zaburzeniami zachowania, zagrożonych uzależnieniem, (w oparciu o orzeczenie publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej), - P11 = 2,00 dla uczniów słabo słyszących, niesłyszących oraz uczniów niewidomych (w oparciu o orzeczenie publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej), - P12 = 3,00 dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym, znacznym, głębokim, z niesprawnościami sprzężonymi oraz z rozpoznanym autyzmem (w oparciu o orzeczenie publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej), - P13 = 0,80 dodatkowo dla niepełnosprawnych uczniów w oddziałach integracyjnych szkół podstawowych i gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych i ponadpodstawowych, oraz - P24 = 4,000 dla niepełnosprawnych wychowanków przedszkoli i oddziałów przedszkolnych przy szkole podstawowej (w oparciu o orzeczenie publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej), - P26 = 0,500 dodatkowo dla niepełnosprawnych wychowanków internatów pobierających naukę w szkołach specjalnych, - P28 = 6,000 dla wychowanków specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych oraz specjalnych ośrodków wychowawczych , - P29 = 6,000 dla wychowanków dziennych ośrodków rehabilitacyjno-wychowawczych, istnieje wiele dodatkowych wag, które powiązane są m.in. z miejscem położenia szkoły: - P2 = 0,35 dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów dla dzieci i młodzieży na terenach wiejskich, - P3 = 0,20 dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów dla dzieci i młodzieży w miastach do 5.000 mieszkańców, - P4 = 0,20 dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i ponadpodstawowych dla dzieci i młodzieży na terenach wiejskich i w miastach do 5.000 mieszkańców, lub statusem finansowym regionu: - P1 = 0,05 dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów w gminach, w których wskaźnik podstawowych dochodów podatkowych na jednego mieszkańca jest mniejszy niż 85% analogicznego wskaźnika obliczonego łącznie dla wszystkich gmin przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych dla celów obliczenia kwoty wyrównawczej stanowiącej element składowy części podstawowej subwencji ogólnej. Powoływanie się przez samorządy prowadzące szkoły specjalne tylko na wagi bezpośrednio związane z uczniami niepełnosprawnymi nie w pełni obrazuje rzeczywiste środki otrzymywane w subwencji oświatowej. Trudno również zgodzić się z ogólną opinią, że wysokość środków kalkulowanych dla powiatów z przeznaczeniem na finansowanie szkolnictwa specjalnego w ramach subwencji oświatowej jest niewystarczająca. Pragnę zauważyć, że wyniki analiz wykonania wydatków bieżących za 2002 r. na zadania z zakresu oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej (oparte na sprawozdaniach Rb-28) wskazują, że w ubiegłym roku ponad 140 powiatów nie wykorzystało w całości na potrzeby szkół i placówek oświatowych przekazanych im kwot części oświatowej subwencji ogólnej. Natomiast z prowadzonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu analiz wynika, że w roku bieżącym w niektórych jednostkach samorządu terytorialnego prowadzących specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, zwłaszcza dla uczniów niewidomych, niesłyszących oraz z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, wystąpiły w budżetach tych samorządów niedobory środków na funkcjonowanie szkolnictwa specjalnego. Pragnę zaznaczyć, że są to jednak przypadki wyjątkowe. Sytuacja finansowa tych jednostek samorządu terytorialnego jest przez resort edukacji narodowej i sportu wnikliwie analizowana i weryfikowana, a w uzasadnionych przypadkach udzielane jest dofinansowanie ze środków 1% rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej. Uprzejmie informuję Pana Marszałka, że projekt rozporządzenia w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2004 wprowadza istotnie zmiany w zakresie wag dotyczących uczniów niepełnosprawnych. Zaproponowano przeliczanie uczniów słabo widzących wagą, która jest stosowana w odniesieniu do uczniów niewidomych, zwiększono również wartość wagi P7 (z ˝2,00˝ do ˝2,50˝) i P8 (z ˝3,00˝ do ˝3,15˝). Pragnę wyjaśnić, że problem finansowania szkolnictwa specjalnego oraz wag w algorytmie dla uczniów niepełnosprawnych był wielokrotnie omawiany podczas posiedzeń Zespołu ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, a zaproponowane wartości wag dla uczniów niepełnosprawnych zyskały akceptację strony samorządowej. Pragnę podkreślić, że zmiany wartości wag dla uczniów niepełnosprawnych odnosić się będą również do uczniów niepełnosprawnych uczących się w szkołach integracyjnych - przy zachowaniu dodatkowej wagi związanej z pobytem ucznia niepełnosprawnego w klasie integracyjnej. Ufam, że zaproponowane modyfikacje algorytmu będą korzystne zarówno dla szkolnictwa specjalnego, jak i integracyjnego oraz dla tych szkół, które przyjmują pojedynczych uczniów niepełnosprawnych. Pozwolę sobie zauważyć, że rozwój szkolnictwa o charakterze integracyjnym nie jest tylko uzależniony od kondycji finansowej samorządu czy też państwa. O wiele większym problemem, który od ponad 10 lat staramy się przełamywać, są bariery psychologiczne, architektoniczne, prawne, mentalne, które w znaczący sposób wpływają na życie osób z niepełnosprawnością w ˝zdrowym˝ społeczeństwie. Minister Krystyna Łybacka Warszawa, dnia 30 października 2003 r.