Odpowiedź na interpelację w sprawie opłacalności wydobycia węgla w obliczu likwidacji polskich kopalń
W związku ze złożoną ponowną interpelacją Pana Posła Zdzisława Jankowskiego SPS-4401-1063(2)/04 z dnia 24.02.2004r. w sprawie opłacalności wydobycia węgla w obliczu likwidacji polskich kopalń pragnę zapewnić Pana Posła, iż Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej traktuje polską gospodarkę jako całość i z jednakową troską odnosi się do problemów poszczególnych branż, sektorów, jak i samych przedsiębiorstw. W postępowaniu nad problemem górnictwa węgla kamiennego, w tym oszacowania zapotrzebowania na węgiel kamienny, przyjęto określony tryb działań. W pierwszej kolejności Rząd opracował i przyjął program pt. ˝Strategia gospodarcza rządu: Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca˝, określający działania na najbliższe lata. Następnym etapem było opracowanie i przyjęcie przez Radę Ministrów w dniu 2 kwietnia 2002 r. programu pt.: ˝Ocena realizacji i korekta założeń polityki energetycznej Polski do roku 2020˝. Dokument ten powstał zgodnie postanowieniem ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne, która mówi, że Minister Gospodarki w porozumieniu z Ministrem Finansów co dwa lata przedstawiać będzie Radzie Ministrów ocenę realizacji założeń polityki energetycznej państwa wraz z ewentualnymi propozycjami ich korekty oraz prognozą krótkoterminową na okres nie dłuższy niż 5 lat. Dokument pt. ˝Założenia polityki energetycznej Polski do roku 2020˝ Rada Ministrów przyjęła 22.02.2000 r. Zarówno ˝Założenia...˝ jak i ˝Ocena realizacji i korekta założeń...˝ zawierają między innymi bilans paliwowo energetyczny i zgodnie z ustawą Prawo energetyczne były przedstawione Sejmowi. Dopiero na podstawie ogólnych założeń dotyczących polskiej gospodarki, a także analiz i założeń dotyczących funkcjonowania sektora paliwowo-energetycznego, które zawarte zostały w ww. dokumentach można było podjąć prace nad szczegółowymi programami funkcjonowania poszczególnych sektorów gospodarki, w tym również górnictwa węgla kamiennego. Po wielokierunkowych działaniach Rząd przyjął w listopadzie 2002 r. program restrukturyzacji górnictwa na lata 2003-2006, a następnie w dniu 28 stycznia 2003 r. ˝Program restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach 2003-2006 z wykorzystaniem ustaw antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopalń (z korektami wynikającymi z porozumienia ze stroną związkową z dnia 11 grudnia 2002 r. oraz korektami wynikającymi ze stanu prawnego sektora na dzień 10 stycznia 2003 roku) ˝. Powyższy program powstał na bazie analizy dotychczasowych działań restrukturyzacyjnych w górnictwie węgla kamiennego. W dniu 11 grudnia 2002 r. uzgodniono z partnerami społecznymi, że decyzje związane z zakresem likwidacji i wygaszania zdolności produkcyjnej, z uwzględnieniem ekonomicznych i społecznych skutków tego procesu, zostaną podjęte po wykonaniu prac Zespołu Ekspertów i będą uwzględniały również wyniki prac tego zespołu. Utworzonemu Zespołowi Ekspertów wyznaczono trzy tematy do opracowania: - określenie zapotrzebowania na polski węgiel kamienny w aspekcie realnej i ekonomicznie uzasadnionej sprzedaży z przeznaczeniem na rynek krajowy i eksport (dla horyzontów czasowych: 2006 r., 2010 r., 2020 r.), - analizę możliwości produkcyjnych polskich kopalń węgla kamiennego z uwzględnieniem ich bazy zasobowej, a także aspektów społecznych, - ocenę prawnych możliwości i rozwiązań dla ochrony polskiego rynku przed importem węgla kamiennego. Zespół ten po zakończeniu prac opracował raport końcowy, który przedstawiono zarządom spółek węglowych oraz partnerom społecznym. W raporcie Zespołu Ekspertów stwierdzono między innymi, że wielkość przewidywanego zapotrzebowania na węgiel kamienny, jak i przyjęte wskaźniki charakteryzujące kopalnie oraz możliwości ograniczenia importu węgla są zgodne z programem rządowym. Jednocześnie, mając na uwadze problemy społeczne, a co za tym idzie, potrzebę tworzenia wystarczającej ilości nowych miejsc pracy na terenach gmin Śląska i Małopolski, gdzie prowadzone były procesy restrukturyzacji przedsiębiorstw przemysłu ciężkiego, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej przygotował ˝Założenia programu łagodzenia w regionie śląskim skutków restrukturyzacji zatrudnienia w górnictwie węgla kamiennego˝, które następnie zostały przyjęte przez Radę Ministrów. W oparciu o założenia powstały programy: - ˝Program łagodzenia w regionie śląskim skutków restrukturyzacji zatrudnienia w górnictwie węgla kamiennego˝, - ˝Zintegrowany program łagodzenia skutków restrukturyzacji górnictwa, hutnictwa oraz wielkiej syntezy chemicznej na terenie województwa małopolskiego˝. Powyższe programy opracowane zostały przy współudziale urzędów marszałkowskich obydwóch województw. Wpływ na kształt i propozycje zawarte w tych programach miały również władze samorządowe. Programy te mają na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom zmniejszania zatrudnienia w trakcie prowadzonych procesów restrukturyzacji przedsiębiorstw. Realizacja ww. programów powinna wspomagać proces aktywizacji zawodowej, przede wszystkim poprzez tworzenie korzystnych warunków do powstawania małych i średnich firm otwieranych przez pracowników odchodzących z restrukturyzowanych sektorów lub zatrudniających tych pracowników. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, inicjując powstawanie ww. programów, oparł się na założeniu, że to samorządy lokalne najlepiej wiedzą, jakie instrumenty są im potrzebne do pobudzenia aktywności gospodarczej w regionie, oraz że to samorządy lokalne korzystają i będą korzystać z funduszy akcesyjnych i przedakcesyjnych Unii Europejskiej. Samorządy lokalne najlepiej wiedzą, jak spożytkować te fundusze na swoim terenie. Niezależnie od ww. programów Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej deklaruje chęć współpracy z samorządami wszystkich szczebli w celu tworzenia nowych miejsc pracy. Propozycje samorządów, zwłaszcza związane z pobudzeniem aktywności gospodarczej na bazie zbędnego majątku poprodukcyjnego, a także wszystkie inne będą analizowane i wykorzystywane. Prowadzone w latach ubiegłych procesy restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, przede wszystkim, w aspekcie restrukturyzacji finansowej. Od roku 1990 prowadzony jest proces restrukturyzacji zatrudnienia i restrukturyzacji zbędnych mocy produkcyjnych, który niestety jest zbyt wolny w porównaniu do zmniejszającego się zapotrzebowania rynkowego na węgiel. Skutkiem tego nadal utrzymuje się nadmierny poziom produkcji. Korzystnej zmianie w ostatnich latach uległy wskaźniki dotyczące wydajności wydobycia i bezpieczeństwa pracy. Mimo wielu korzystnych zmian przedsiębiorstwa górnicze nadal borykają się z brakiem płynności finansowej wynikającej z olbrzymiego zadłużenia sektora, nadmiernych mocy produkcyjnych i wysokich kosztów produkcji węgla. W celu bardziej efektywnej realizacji procesu restrukturyzacji przedsiębiorstw sektora górnictwa węgla kamiennego, a także w celu łagodzenia skutków społecznych tego procesu Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało ustawę o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006. Ustawa ta, uchwalona przez parlament w dniu 28.11.2003r., stworzyła podstawy prawne do przeprowadzenia kompleksowej restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006. Zawiera ona, między innymi, rozwiązania dotyczące restrukturyzacji zobowiązań oraz restrukturyzacji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej. Proponowane w niej rozwiązania zapewniają bezpieczeństwo socjalne pracowników kopalń, którzy utracą pracę w wyniku koniecznej, podyktowanej uwarunkowaniami rynkowymi, redukcji zdolności wydobywczych. Odnosząc się do kosztów wydobycia węgla uprzejmie informuję, iż w 2002 roku jednostkowy koszt produkcji 1 tony węgla kamiennego wynosił 138,22 zł/t. W 2003 r. jednostkowy koszt produkcji wyniósł 142,06 zł/t. Strukturę kosztów rodzajowych produkcji węgla spółek produkcyjnych za 2003 r. przedstawia poniższe zestawienie % 1. Amortyzacja 7,59 2. Zużycie materiałów 11,03 3. Energia 5,38 4. Usługi obce: 16,96 5. transportowe 3,40 6. remontowe 2,94 7. wiertniczo-górnicze 1,67 8. wynajmu maszyn i urządzeń górniczych 1,80 9. zwałowania kamienia 0,35 10. odmetanowania 0,45 11. uszlachetniania węgla 0,07 12. Inne usługi dotyczące produkcji węgla 0,73 13. pozostałe usługi obce 5,53 14. Podatki i opłaty: 3,21 15. podatek od nieruchomości 0,64 16. opłata eksploatacyjna 1,20 17. opłaty na ochronę środowiska 0,30 18. ubezpieczenia rzeczowe i osobowe 0,40 19. wpłaty na PFRON 0,47 20. pozostałe podatki i opłaty 0,20 21. Wynagrodzenia 42,78 22. Składki obowiązkowe od wynagrodzeń 8,96 23. Świadczenia na rzecz pracowników 3,41 24. w tym: odpis na ZFŚS 0,80 25. Koszty likwidacji szkód górniczych 0,55 26. z tego: usługi 0,00 27. Odszkodowania 0,00 28. Koszty rekultywacji 0,10 29. Pozostałe koszty 0,05 30. Razem koszty rodzajowe 100,00 W latach 2004 - 2006 będą prowadzone działania mające na celu obniżenie kosztów produkcji wegla. Podstawowe kierunki działań będą polegały na: - utrzymaniu dyscypliny płac w górnictwie poprzez połączenie ich wzrostu z poprawą wyników finansowych przedsiębiorstw. - ograniczeniu usług firm obcych jedynie do wykonywania robót mających charakter specjalistyczny, - zwiększeniu efektywności wykorzystania majątku produkcyjnego oraz poprawie wydajności pracy, - zmniejszeniu kosztów związanych z wykorzystaniem energii przy równoczesnym uwzględnieniu warunków bezpieczeństwa pracy, m.in. poprzez podwyższenie sprawności maszyn i urządzeń. Odnośnie finansowania procesów restrukturyzacyjnych z budżetu państwa uprzejmie informuję, iż w 2003 r. ze środków budżetu państwa, z uwagi na nieuruchomienie działań restrukturyzacyjnych w obszarze ˝dostosowanie zdolności produkcyjnych do potrzeb rynku oraz nowego pakietu osłonowo-aktywizującego˝, finansowano wyłącznie skutki reformy górnictwa węgla kamiennego prowadzonej w latach 1998 - 2003. Na 2003 r. w ustawie budżetowej na realizację procesów restrukturyzacji sektora górnictwa węgla kamiennego przewidziano środki finansowe w wysokości 949 452,0 tys. zł na: a) zadania wynikające z art. 42 ust. 8 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz. U. Nr 162, poz. 1112, z późn. zm.), a także usuwanie szkód górniczych wywołanych reaktywacją starych zrobów, utrzymanie biur pomocy zawodowej Górniczej Agencji Pracy Sp. z o.o., wypłatę rent wyrównawczych przysługujących od kopalń całkowicie likwidowanych, deputatów węglowych dla emerytów i rencistów kopalń całkowicie likwidowanych, obsługę wypłat ekwiwalentów pieniężnych za deputaty węglowe dla emerytów i rencistów górnictwa wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych 918 222 tys. zł, w tym na spłatę pożyczki zaciągniętej w Funduszu Pracy - 49 992,0 tys. zł, b) monitoring procesów restrukturyzacyjnych w górnictwie węgla kamiennego - 5 000,0 tys. zł, c) wypłata deputatów węglowych przysługujących byłym pracownikom kopalń zlikwidowanych, wypłacanych poza Zakładem Ubezpieczeń Społecznych - 26 230,0 tys. zł, Razem - reforma górnictwa węgla kamiennego - 949 452,0 tys. zł. Dodatkowo, w ustawie budżetowej, przewidziano dla górnictwa węgla kamiennego środki finansowe w ramach wsparcia realizacji inwestycji przedsiębiorstw w wysokości 1000 tys. zł, z przeznaczeniem na zakup sprzętu ratowniczego dla Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego. W 2003r. z przewidzianych na reformę górnictwa węgla kamiennego środków budżetowych wykorzystano kwotę 949 175,0 tys. zł. Odnosząc się do sytuacji polskiej floty handlowej oraz polskich portów, uprzejmie informuję, że zdaniem Ministerstwa Infrastruktury tezy zawarte w interpelacji Pana Posła odnoszące się do polskiej floty handlowej oraz możliwości przeładunkowych polskich portów morskich nie są trafne. Minister Infrastruktury potwierdza, że polskie porty morskie mają przestarzałą infrastrukturę portową, jednakże nie dotyczy to przeładunku węgla, ponieważ obecny potencjał przeładunkowy portów w tym zakresie znacznie przewyższa jego potrzeby. W latach 2000-2002 przeładunki w portach o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej przedstawiały się następująco: - 2000 r. - w tys. ton 47334,4, w tym węgiel i koks - 16010,3, - 2001 r. - w tys. ton 47754,1, w tym węgiel i koks - 15789,1, - 2002 r. - w tys. ton 48966,2, w tym węgiel i koks - 16775,1. Minister Infrastruktury nie zgadza się z tezą, że polska flota handlowa nie dysponuje odpowiednim tonażem do obsługi eksportu węgla drogą morską. W 2002 r. flota polska liczyła 114 statków (w tym 73 statki do przewozu ładunków masowych). Niestety z uwagi na utratę polskiej gestii transportowej ponad połowa tego tonażu nie obsługuje ładunków polskiego handlu zagranicznego. Dalsze konsekwentne prowadzenie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego zmierzające do ustabilizowania funkcjonowania przedsiębiorstw branży wpłynie pozytywnie na szereg podmiotów kooperujących z tą branżą, w tym PKP, flotę handlową, porty. Umożliwi przedsiębiorstwom współpracującym z sektorem górniczym na stabilne współdziałanie z górnictwem i innymi podmiotami. Wyrażam nadzieję, iż przedstawiony powyżej sposób patrzenia na problemy sektora górnictwa węgla kamiennego w powiązaniu z problemami przedsiębiorstw współpracujących z tym sektorem pozwoli rozwiać niejasności i wątpliwości sygnalizowane w wystąpieniach Pana Posła. Minister Jerzy Hausner Warszawa, dnia 22 marca 2004 r.