Odpowiedź na interpelację w sprawie materiałów zmodyfikowanych genetycznie
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji Pani Poseł Anny Sobeckiej przekazuję poniższe informacje: 1. Czy prawdą jest, że producenci środków żywienia zwierząt wprowadzają na polski rynek materiały zmodyfikowane genetycznie, nie informując, czy zawierają one dozwoloną przez nasze Ministerstwo Środowiska sekwencję genów? Wprowadzanie do obrotu produktów GMO reguluje ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz.U. Nr 76, poz. 811). Zgodnie z przepisami tej ustawy oranem administracji rządowej do spraw GMO jest minister środowiska. W art. 10 ustawy określony został zakres działania ministra, do zadań którego należy: 1. wydawanie zgody na: 1) zamierzone uwolnienie GMO do środowiska, 2) zamknięte użycie GMO. 2. wydawanie zezwoleń na: 1) wprowadzenie do obrotu produktów GMO, 2) wywóz lub tranzyt produktów GMO, 3. koordynacja kontroli i monitorowania działalności regulowanej ustawą, 4. koordynacja gromadzenia i wymiany informacji dotyczących zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i środowiska w zakresie GMO. Zgodnie z przepisami ustawy zamknięte użycie GMO oraz wprowadzenie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej produktów GMO wymaga zezwolenia ministra środowiska. Stosownie do postanowień art. 47 ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych wprowadzono obowiązek znakowania produktów GMO. Obowiązek ten nie dotyczy produktów zawierających GMO w ilości mniejszej niż 1% masy w sumie składników, pod warunkiem, że obecność białka lub DNA z GMO jest niezamierzona. W 2003 roku Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych przeprowadziła kontrolę wprowadzanych na polski rynek celny artykułów rolno-spożywczych pod kątem zawartości składników genetycznie zmodyfikowanych. Kontrola obejmowała okres trzech pierwszych kwartałów 2003 roku. Jednostki kontrolowane wprowadziły do obrotu m.in.: śrutę sojową przeznaczoną do produkcji środków żywienia zwierząt, z czego 135 657 ton stanowiła śruta deklarowana jako genetycznie zmodyfikowana (99,4% zakupionej ogółem). Niektóre jednostki nie posiadały aktualnych zezwoleń ministra środowiska na wprowadzanie produktu GMO do obrotu. Stanowi to naruszenie przepisów art. 41 ust. 1 oraz art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 roku o organizmach genetycznie zmodyfikowanych. O stwierdzonych nieprawidłowościach został poinformowany minister środowiska. Wykryto również przypadki znakowania wyrobów w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami (brak informacji na temat zawartości GMO w produkcie lub zamieszczenie informacji niepełnej bądź błędnej). W tych przypadkach jednostki były karane mandatami. 2. Czy prawdą jest, że przyczyną tych zaniedbań jest niedostateczny nadzór Inspekcji Weterynaryjnej i Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych przy przejściach granicznych, których nie wyposażono w odpowiednie narzędzia pozwalające na wykrycie genetycznie zmodyfikowanych substancji? Ustawa o organizmach genetycznie zmodyfikowanych wyznacza osiem inspekcji, w tym Inspekcję Weterynaryjną oraz Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, do kontroli przepisów ustawy, w zakresie objętym swoją właściwością. Ze względu na bardzo specyficzny charakter regulacji prawnych dotyczących GMO wydane zostało rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 kwietnia 2002 r. w sprawie urzędów celnych właściwych dla przywozu i wywozu produktów GMO (Dz.U. Nr 43, poz. 406). Zgodnie z wytyczną zawartą w art. 55 ustawy o GMO przy wyznaczaniu tych urzędów celnych minister właściwy do spraw finansów kierował się możliwością sprawdzenia zgłoszenia celnego. Mając na uwadze brak doświadczenia i możliwości technicznych wykonywania badań w tym zakresie przez inspekcje sprawujące nadzór nad środkami żywienia zwierząt, kontrola graniczna ograniczała się jedynie do sprawdzenia prawidłowości oznakowania. Kontrola obecności i poziomu zawartości składników genetycznie zmodyfikowanych w artykułach rolno-spożywczych i środkach żywienia zwierząt przeprowadzona została przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Pobrane próbki poddano dwustopniowej ocenie laboratoryjnej. Analizę wstępną przeprowadzono w Specjalistycznym Laboratorium GIJHAR-S w Warszawie, przy użyciu testów diagnostycznych II generacji typu Trait. Do analiz szczegółowych, wykonywanych przez akredytowane laboratorium wyłonione w drodze przetargu, skierowano próbki z wynikiem pozytywnym lub wątpliwym testu Trait. Analizy szczegółowe wykazały niedopuszczalną (przekraczającą 1%) zawartość składników genetycznie zmodyfikowanych w przypadku 3 próbek środków żywienia zwierząt. Ponadto Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wykonała w 2003 r. szereg prac związanych z modernizacją i doposażeniem laboratoriów, usprawnieniem kontroli na przejściach granicznych oraz organizacją kierunkowych szkoleń dla kadry inspektorów i laborantów. 3. Jakie kroki zamierza podjąć pan Minister, aby usunąć nieprawidłowości wskazane przez Najwyższą Izbę Kontroli w raporcie? Aktualnie przedmiotem postępowania legislacyjnego w Sejmie RP jest projekt ustawy o zmianie ustawy o środkach żywienia zwierząt. Projektowana ustawa reguluje sprawy dotyczące m.in. urzędowej kontroli środków żywienia zwierząt oraz kontroli granicznej, a także porządkuje sprawy nadzoru nad wytwarzaniem i stosowaniem środków żywienia zwierząt, pasz leczniczych i obrotu nimi. Projektuje się powierzenie całości zadań z zakresu nadzoru jednej inspekcji, tj. Inspekcji Weterynaryjnej. Dla producentów pasz rozwiązanie to jest również korzystne z tego względu, że tylko jedna inspekcja będzie kontrolować zakład i pobierać próby pasz do badań. Kontrola urzędowa przeprowadzana będzie na podstawie rocznego planu kontroli sporządzanego przez Głównego Lekarza Weterynarii. Plan kontroli będzie sporządzany w oparciu o analizę ryzyka oraz wyniki dotychczasowych kontroli urzędowych. Kontrolą tą objęte będą środki żywienia zwierząt oraz pasze lecznicze niezależnie od ich przeznaczenia. Projektowana ustawa dostosowana do przepisów Unii Europejskiej określa tryb postępowania ze środkami żywienia zwierząt niespełniającymi wymagań określonych w ustawie, a także upoważnia Głównego Lekarza Weterynarii do przekazywania do Komisji Europejskiej informacji o takich paszach dostarczonych na teren Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto Główny Lekarz Weterynarii jest zobowiązany do sporządzenia operacyjnego planu gotowości na wypadek wystąpienia zagrożeń związanych z wytwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu środków żywienia zwierząt. Plan ten podlega zatwierdzeniu przez Radę Ministrów i jest przekazywany do Komisji Europejskiej. Wszelkie działania legislacyjne mają za zadanie dostosowanie polskiego prawa do obowiązującego w zakresie środków żywienia zwierząt prawa Unii Europejskiej i spełnianie przez te środki wymagań w zakresie bezpieczeństwa. Z poważaniem Minister Wojciech Olejniczak Warszawa, dnia 5 kwietnia 2004 r.