Odpowiedź na interpelację w sprawie negatywnego wpływu zmian wprowadzonych do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych na sytuację finansową gmin, na przykładzie gminy Żukowice
W związku z interpelacją Pani Poseł Bronisławy Kowalskiej i Pana Posła Władysława Raka, przesłaną przy piśmie Marszałka Sejmu z dnia 17 listopada 2003 r., znak: SPS-0202-5536/03, w sprawie wpływu na sytuację finansową gmin zmian w ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) dokonanych ustawą z dnia 30 października 2002 r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 200, poz. 1683), uprzejmie informuję. Jednym z celów nowelizacji ustawy o podatkach i opłatach lokalnych będącej częścią realizowanej w 2002 r. strategii ˝Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca˝ było wprowadzenie zwolnienia dla gruntów, które nie mogą być racjonalnie wykorzystywane w gospodarce nieruchomościami, takich jak: nieużytki, użytki ekologiczne, grunty zadrzewione i zakrzewione - z wyjątkiem zajętych na działalność gospodarczą. Oznacza to, że ww. grunty podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości jedynie w sytuacji, gdy są faktycznie wykorzystywane na prowadzenie działalności gospodarczej. Warto podkreślić, że powyższe rozwiązania nie były kwestionowane przez stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego podczas prac legislacyjnych nad ww. ustawą o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2000 r. Nr 100, poz. 1086 ze zm.) podstawę wymiaru podatków stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Jednak ze względu na występującą w niektórych przypadkach ich niezgodność ze stanem rzeczywistym w konsekwencji może być to przyczyną niższych wpływów podatkowych w niektórych gminach. W związku z powyższym Ministerstwo Finansów podjęło starania o zintensyfikowanie prac nad modernizacją ewidencji gruntów i budynków, której zgodność z przepisami rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454) oraz ze stanem faktycznym stała się niezwykle ważna dla prawidłowego opodatkowania gruntów. W dniu 25 lutego br. zostało wydane Stanowisko Wspólne Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwa Finansów w sprawie zapewnienia aktualności operatów ewidencji gruntów i budynków oraz dostosowania ich do stanu prawnego wynikającego z ww. rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Jednocześnie uprzejmie informuję, iż pełny tekst Stanowiska... dostępny jest na stronie internetowej Ministerstwa Finansów: www.mf.gov.pl (Podatki/ System podatkowy/ Podatki i opłaty lokalne/ Wyjaśnienia Ministerstwa Finansów/ Stanowisko...). Mimo, iż nowelizacja przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych spowodowała zmniejszenie obciążenia podatkowego dla części podatników, a tym samym ograniczenie wpływów podatkowych gmin z tego tytułu, to oceny jej skutków finansowych należy dokonać z punktu widzenia całokształtu przeprowadzonych zmian w systemie podatków i opłat samorządowych. Jednym z założeń zmiany powyższych przepisów było zrekompensowanie negatywnych skutków finansowych dla budżetów gmin (w tym również w wyniku zastosowania nowych zwolnień podatkowych) dodatkowymi wpływami podatkowymi, przede wszystkim w wyniku istotnego podwyższenia stawki podatku od nieruchomości dla gruntów pozostałych (z 0,09 zł do 0,30 zł od m2 powierzchni), podwyższenia stawek podatku od posiadania psów i opłaty miejscowej oraz likwidacji lub ograniczenia zakresu niektórych zwolnień w podatku od nieruchomości. Realizacja powyższego założenia uzasadniała brak wprowadzenia mechanizmu rekompensat wypłacanych z budżetu państwa z tytułu utraconych dochodów gmin w wyniku przeprowadzonej nowelizacji przepisów. Należy podkreślić, że spadek dochodów z podatku od nieruchomości nie jest zjawiskiem powszechnym, co potwierdzają dane sprawozdawczości budżetowej o zrealizowanych dochodach gmin z tego tytułu w 2003 r. Ponadto należy zauważyć, że w formie subwencji ogólnej rekompensowane są wyłącznie skutki ustawowych ulg i zwolnień określonych w art. 24 pkt 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 (Dz. U. Nr 150, poz. 983 ze zm.). Odnośnie do opodatkowania gruntów stanowiących obszar ograniczonego użytkowania (lub strefę ochronną utworzoną na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów) wokół zakładów przemysłowych lub innych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko należy podkreślić, że sposób ich opodatkowania zależy od tego, jakiemu podlegają podatkowi: rolnemu, leśnemu czy od nieruchomości, a także od postanowień przepisów dotyczących tworzenia takich obszarów, np.: ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.). W przypadku gdy obszar ograniczonego użytkowania utworzony jest na użytkach rolnych lub gruntach zadrzewionych i zakrzewionych na użytkach rolnych i na obszarze tym nie jest prowadzona działalność gospodarcza inna niż działalność rolnicza (grunt nie jest faktycznie zajęty na działalność gospodarczą), obszar ten podlega opodatkowaniu podatkiem rolnym na podstawie art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.). Jeżeli zatem ustawodawca nakłada na przedsiębiorcę obowiązek ustanowienia strefy ochronnej wokół zakładu przemysłowego i ogranicza swobodę wykorzystania gruntów sklasyfikowanych jako użytki rolne lub gruntów zadrzewionych i zakrzewionych na użytkach rolnych pod jakąkolwiek działalność gospodarczą, to nie jest uprawnione zastosowanie do tego rodzaju gruntów najwyższych stawek przewidzianych dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, tylko ze względu na fakt, że są one w posiadaniu przedsiębiorcy. W przypadku gdy grunt jest lasem lub zostanie zalesiony, zgodnie z odpowiednimi przepisami (w szczególności ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia - Dz. U. Nr 73, poz. 764 ze zm. oraz ustawy z 28 września 1991 r. o lasach - Dz. U. z 2000 r. Nr 56, poz.679 ze zm.), i sklasyfikowany w ewidencji gruntów i budynków jako las, a jednocześnie nie zostanie zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż leśna, będzie podlegał podatkowi leśnemu, co wynika z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz. U. Nr 200, poz. 1682 ze zm.), określającego przedmiot opodatkowania tym podatkiem. Natomiast jeżeli obszar ograniczonego użytkowania utworzony jest na gruntach podlegających opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości, to niezależnie od tego, czy jest on w danym momencie faktycznie zajęty na działalność gospodarczą, zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, jest gruntem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej - jako grunt będący w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego taką działalność. Podlega w związku z tym opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości stawką właściwą dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, gdy przepisy o ochronie środowiska lub przepisy szczególne dotyczące określonego rodzaju działalności ustanawiają obowiązek utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania z jednoczesnym zakazem prowadzenia tam działalności gospodarczej i utworzenie takiego obszaru jest stwierdzone odpowiednio rozporządzeniem wojewody lub uchwałą rady powiatu. Takie grunty będą opodatkowane podatkiem od nieruchomości ze stawką właściwą dla ˝gruntów pozostałych˝. Nie jest bowiem racjonalne opodatkowanie podatkiem od nieruchomości gruntów będących w posiadaniu przedsiębiorcy stawkami przewidzianymi dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, jeżeli przepisy szczególne uniemożliwiają wykorzystanie tych gruntów do celów prowadzenia działalności gospodarczej. Należy podkreślić, że nowelizacja przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w zakresie zasad opodatkowania gruntów podlegających podatkowi od nieruchomości, będących w posiadaniu przedsiębiorcy, oraz przepisów ustawy o podatku rolnym w części dotyczącej gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza nie wprowadziła zasadniczych zmian w opodatkowaniu tych gruntów w stosunku do przepisów obowiązujących do końca 2002 r. Nowym rozwiązaniem obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. jest możliwość zastosowania stawki ˝jak dla gruntów pozostałych˝ w odniesieniu do gruntów będących w posiadaniu przedsiębiorcy, które ze względów technicznych nie są i nie mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej. Do takich gruntów można zaliczyć grunty podlegające opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej m.in. w przypadku, gdy przepisy szczególne dotyczące określonego rodzaju działalności ustanawiają obowiązek utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania z jednoczesnym zakazem prowadzenia tam działalności gospodarczej. Podsekretarz stanu Elżbieta Mucha Warszawa, dnia 10 grudnia 2003 r.