Odpowiedź na interpelację w sprawie następstw sprzedaży zagranicznemu podmiotowi zakładu energetycznego STOEN SA
W związku z interpelacją Panów Posłów: Tadeusza Gajdy i Ryszarda Stanibuły w sprawie następstw sprzedaży zagranicznemu podmiotowi zakładu energetycznego STOEN S.A., a także w związku z nadanym Ministrowi Skarbu Państwa przez Prezesa Rady Ministrów upoważnieniem do udzielenia odpowiedzi na interpelację numer SPS-0202-6549/04 uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji poselskiej. Nadmieniam, że zgodnie z pismem z dnia 4.03.2004 r. znak BM-010701/157/04 Sekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów przy opracowaniu treści odpowiedzi wykorzystane zostało również stanowisko Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W nawiązaniu do ogólnego stwierdzenia zawartego w interpelacji, iż sprzedaż zakładu energetycznego STOEN pozbawia stronę polską nadzoru nad tak ważnym sektorem gospodarki, informuję, że tezy tej nie podzielam z następujących powodów: W ramach umowy prywatyzacyjnej nie nastąpiło zbycie zakładu, jakichkolwiek jego aktywów, nie zostały zmienione prawa i zobowiązania STOEN S.A. Przedmiotem transakcji był pakiet należących do Skarbu Państwa akcji spółki, a ich nabywca uzyskał wyłącznie uprawnienia akcjonariusza w działającej zgodnie z polskim prawem spółce prawa handlowego. Nie można ponadto zgodzić się ze stwierdzeniem, że sprzedaż kontrolnego pakietu akcji jednej spółki, mającej około 5% udział w rynku, może pozbawić stronę polską nadzoru nad całym podsektorem dystrybucji energii elektrycznej. W zakresie kontroli państwa nad sektorem energetycznym oraz zapewnieniem nieprzerwanych dostaw energii dla odbiorców decydującą rolę odgrywają normy prawne regulujące rynek energetyczny, a nie struktura własnościowa sektora. Podstawowym narzędziem prawnym regulującym funkcjonowanie przedsiębiorstw energetycznych jest ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 z późniejszymi zmianami). Zgodnie z ustawą Prawo energetyczne przedsiębiorstwa energetyczne działają na podstawie koncesji wydawanej przez niezależnego regulatora rynku - Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (art. 32-43). Przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się przesyłaniem i dystrybucją energii do odbiorców mają obowiązek utrzymywać zdolność urządzeń, instalacji i sieci do realizacji dostaw paliw lub energii w sposób ciągły i niezawodny, przy zachowaniu obowiązujących wymagań jakościowych. Przedsiębiorstwa te obowiązane są zapewnić wszystkim podmiotom, na zasadzie równoprawnego traktowania, świadczenie usług przesyłowych na zasadach i w zakresie ustalonym w ustawie (art. 4). Ustawa reguluje również zakres umów pomiędzy odbiorcami a przedsiębiorstwami energetycznymi (art. 5) oraz zasady ustalania cen i stawek opłat. Ceny i stawki opłat ustalone w taryfach zatwierdzane są przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Regulator rozstrzyga sprawy sporne dotyczące ustalania warunków świadczenia usług energetycznych, odmowy przyłączania do sieci, odmowy zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej oraz nieuzasadnionego wstrzymania dostaw energii. W tych sprawach Prezes URE może wydać postanowienie, w którym określa warunki podjęcia bądź kontynuowania dostaw (art. 8 ustawy). Odnośnie pytań szczegółowych należy zaznaczyć, że przedmiotem transakcji nie były akcje ˝Polskich Sieci Energetycznych STOEN˝. Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. są spółką kluczową dla przesyłu energii elektrycznej w Polsce, która zgodnie z planami MSP nie jest i nie będzie w najbliższym czasie prywatyzowana. Przedmiotem transakcji - zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami - było zbycie, w trybie publicznie ogłoszonego zaproszenia do rokowań, akcji STOEN S.A. Rokowania dotyczące sprzedaży 85% akcji prowadzone były na podstawie prawidłowo zamieszczonego publicznego zaproszenia do rokowań, a w ich decydującej fazie prowadzone były rokowania równoległe - z zachowaniem zasad konkurencji - z trzema potencjalnymi inwestorami. Nie ulega wątpliwości, iż ostatecznie wybrany inwestor zaoferował Skarbowi Państwa i Spółce najlepsze warunki prywatyzacji. W kwestiach związanych z funkcjonowaniem sprywatyzowanej Spółki w ramach integracji europejskiej zwracam uwagę przede wszystkim na następujące elementy. Z dniem 1 maja 2004 roku Polska, stając się członkiem UE, praktycznie musi być przygotowana do spełniania przepisów Dyrektywy 2003/54/EC w sprawie wspólnych zasad dla wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Jednym z postanowień Dyrektywy jest obowiązek wydzielenia operatorów systemów przesyłowych i operatorów systemów dystrybucyjnych. Termin wprowadzenia przepisów i regulacji niezbędnych do wywiązywania się z postanowień Dyrektywy 2003/54/EC został ustalony w Dyrektywie na dzień 1 lipca 2004 roku. W odniesieniu do przepisu dotyczącego wydzielenia operatorów systemów dystrybucyjnych Dyrektywa dopuszcza dostosowanie się do tego wymogu w terminie do dnia 1 lipca 2007 roku. Należy podkreślić, że obowiązek wydzielenia operatorów sieciowych spoczywa na wszystkich państwach członkowskich UE. Zgodnie z Dyrektywą prawne wydzielenie działalności sieciowej nie oznacza konieczności rozdziału własności, czyli właścicielem wydzielonego prawnie operatora systemu dystrybucyjnego może być ten sam właściciel, ponadto wydzielone przedsiębiorstwo sieciowe może być również właścicielem przedsiębiorstw lub przedsiębiorstwa o innym charakterze działalności. Takie przedsiębiorstwo może działać w ramach grupy kapitałowej. Biorąc powyższe pod uwagę, objęcie akcji STOEN S.A. przez inwestora zagranicznego nie stanowi przeszkody dla ewentualnego wydzielenia w przyszłości ze struktur Spółki operatora systemu dystrybucyjnego. Odnośnie sankcji karnych, możliwych do zastosowania w sytuacji opisanej przez Panów Posłów w pytaniu drugim, uprzejmie informuję, iż sprawy te reguluje ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne. Zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 14 ustawy, kto z nieuzasadnionych powodów wstrzymuje lub ogranicza dostarczanie paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła do odbiorców podlega karze pieniężnej. Karę pieniężną, o której mowa w art. 56 ust.1, wymierza Prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Wysokość kary pieniężnej nie może przekroczyć 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym, a jeżeli kara pieniężna związana jest z działalnością prowadzoną na podstawie koncesji, wysokość kary nie może przekroczyć 15% przychodu ukaranego przedsiębiorcy, wynikającego z działalności koncesjonowanej, osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. Kara pieniężna jest płatna z dochodu po opodatkowaniu lub z innej formy nadwyżki przychodu nad wydatkami, zmniejszonej o podatki, i jest dokonywana na konto właściwego urzędu skarbowego. Prezes URE może niezależnie nałożyć karę pieniężną na kierownika przedsiębiorstwa energetycznego, z tym że kara ta może być wymierzona w kwocie nie większej niż 300% jego miesięcznego wynagrodzenia. Ustalając wysokość kary pieniężnej, Prezes URE uwzględnia stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Kary pieniężne podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes URE może także cofnąć koncesję, np.: na przesył i dystrybucję oraz obrót energią elektryczną na podstawie art. 41 ust. 3 ww. ustawy, jeżeli działalność prowadzona przez przedsiębiorstwo energetyczne rażąco uchybia warunkom ustalonym w koncesji, a przedsiębiorstwo energetyczne nie usunęło w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych przez organ regulacyjny. W związku z pytaniem Panów Posłów o kształtowanie się zużycia bezpośredniego energii elektrycznej, w tym sprzedaży odbiorcom finalnym i zakładom komunalnym energii na oświetlenie w latach 2001 i 2002, poniżej przedstawiam informacje na temat sprzedaży energii przez energetykę zawodową ogółem oraz przez STOEN S.A. Sprzedaż energii elektrycznej energetyki zawodowej Wyszczególnienie Lata 2001 2002 [GWh] [GWh] Ogółem - odbiorcy finalni 100 639 99 811 w tym: odbiorcy na WN 25 572 24 292 odbiorcy na SN 29 884 30 158 odbiorcy na nN 45 183 45 361 w tym: gospodarstwa domowe 21 376 21 659 gospodarstwa rolne 4 610 4 409 oświetlenie ulic 1 852 1 845 (źródło: ARE S.A., "Statystyka elektroenergetyki polskiej 2002", Warszawa 2003) Sprzedaż energii elektrycznej STOEN S.A. Wyszczególnienie Lata 2001 2002 [GWh] [GWh] Ogółem - odbiorcy finalni 5 413,079 5 518,172 w tym: odbiorcy na WN 753,839 681,126 odbiorcy na SN 1 877,444 1 950,723 odbiorcy na nN 2 772,963 2 877,773 w tym: gospodarstwa domowe 1 402,038 1 489,384 gospodarstwa rolne 5,992 5,859 oświetlenie ulic 82,414 81,099 (źródło: informacje ARE S.A.) W przypadku STOEN S.A. nastąpił wzrost sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom finalnym oraz spadek sprzedaży energii elektrycznej przeznaczonej na oświetlenie ulic. W związku z pytaniem, kto po sprzedaży STOEN S.A. ma wpływ na poziom bezpośredniego zużycia energii przesyłowej, uprzejmie wyjaśniam, co następuje: Na zasadzie regulowanego dostępu do sieci stron trzecich (zasada TPA) każdy odbiorca spełniający określone warunki rocznych zakupów energii elektrycznej (obecnie w wielkości nie mniejszej niż 1 GWh rocznie) stosownie do postanowień rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 stycznia 2003 r. w sprawie harmonogramu uzyskiwania przez odbiorców prawa do korzystania z usług przesyłowych (Dz. U. Nr 17, poz.158) dokonuje wyboru dowolnego dostawcy energii elektrycznej oferującego najkorzystniejszą cenę, a następnie zawiera umowę o świadczenie usług przesyłowych z przedsiębiorstwem energetycznym zajmującym się przesyłaniem i dystrybucją energii elektrycznej, do którego sieci energetycznej jest przyłączony. Ustosunkowując się do ostatniego pytania Panów Posłów, stanowczo zaprzeczam, że sprzedaż akcji STOEN S.A. nastąpiła w sposób potajemny. Rząd, a także przedstawiciele kierownictwa Ministerstwa Skarbu Państwa potrafią w pełni udokumentować, iż informacje o zamiarach związanych z prywatyzacją STOEN S.A. były wielokrotnie przekazywane opinii publicznej, jak też parlamentarzystom. Sam proces prywatyzacji prowadzony był w oparciu o liczne dokumenty rządowe w trybie publicznego zaproszenia do rokowań. Zaproszenie to (co potwierdza także NIK) upoważniało Ministra Skarbu Państwa do zbycia 85% akcji STOEN S.A. Równocześnie informuję, iż właściwe podmioty administracji państwowej dysponowały i dysponują informacjami dotyczącymi bilansu energii. Przed sprzedażą akcji STOEN S.A. dostępne były wyłącznie prognozy i wstępne dane za rok 2002, gdyż sprzedaż akcji miała miejsce w trakcie tego roku, a nie po jego zakończeniu. Oprócz agend rządowych analizy tego typu prowadzone są również przez inne profesjonalne podmioty zajmujące się rynkiem energii. Syntetyczne bilanse energii za poszczególne lata są zawarte w obowiązkowych sprawozdaniach statystyki publicznej, publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny. Zgodnie z tym bilansem dane dotyczące energii elektrycznej za lata 2001-2002 kształtowały się następująco: Syntetyczny bilans energii elektrycznej Rok Produkcja Zużycie krajowe Eksport Import Straty i różnice bilansowe [GWh] [GWh] [GWh] [GWh] [GWh] 2001 145 615 138 886 11 035 4 306 14 197 2002 144 125 137 057 11 537 4 469 12 814 (źródło: Gospodarka paliwowo-energetyczna w latach 2001, 2002, GUS, Warszawa, 2003) Jak wynika z przedstawionych danych krajowa, produkcja energii elektrycznej w pełni zaspokaja zapotrzebowanie gospodarki na energię, a w krótkoterminowych prognozach energetycznych nie zakłada się wystąpienia niebezpieczeństwa niedostatecznego pokrycia popytu. Eksport per saldo (różnica pomiędzy eksportem a importem) energii elektrycznej stanowi ok. 5% produkcji energii elektrycznej. Po prywatyzacji STOEN S.A. nie została zaobserwowana tendencja do zwiększania importu energii elektrycznej. Natomiast ze wstępnych danych za rok 2003 wynika, że odnotowano wzrost eksportu energii elektrycznej. Przedstawiając powyższe wyjaśnienia, uprzejmie proszę Pana Marszałka o przyjęcie ich do akceptującej wiadomości. Podsekretarz stanu Tadeusz Soroka Warszawa, dnia 30 marca 2004 r.