Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprzestrzegania ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych
Odpowiadając na interpelację Pana Posła Stanisława Kalemby w sprawie nieprzestrzegania ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, przesłaną przy piśmie z dnia 17 marca 2004 r. znak: SPS-0202-6861/ 04, uprzejmie informuję, co następuje: 1. Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (DzU nr 166, poz. 1608) weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. Tak krótki okres obowiązywania tej ustawy nie sprzyja dokonaniu pełnej i odpowiednio pogłębionej oceny regulacji systemu zatrudnienia tymczasowego, jak też całości uwarunkowań i skutków funkcjonowania tej regulacji w praktyce. Występujące przypadki nieprzestrzegania przepisów omawianej ustawy na obecnym etapie jej wdrażania mogą być w znacznej mierze konsekwencją braku dostatecznej wiedzy o nowo wprowadzonych rozwiązaniach prawnych dotyczących pracy tymczasowej. Pragnę zwrócić uwagę, iż na etapie prac nad projektem ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych był on przedmiotem dyskusji i uzgodnień w ramach Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych. Komisja ta podjęła w dniu 20 lutego 2003 r. uchwałę aprobującą projekt tej ustawy i przewidującą dokonanie oceny funkcjonowania ustawy w pierwszym półroczu 2005 r. Pierwszy rok obowiązywania ustawy jest zatem okresem obserwacji skutków jej działania i rejestrowania wszelkich opinii i problemów, jakie na tle tej ustawy pojawiają się w praktyce. Na tej podstawie będzie możliwe wypracowanie stanowiska co do prawidłowości przyjętych rozwiązań prawnych oraz spełniania przez ustawę założonych celów społecznych - w celu ustalenia, czy i w jakim zakresie zachodzi konieczność jej odpowiedniej nowelizacji. Aby pozyskać niezbędną wiedzę dotyczącą stanu wdrożenia i przestrzegania przepisów ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wystąpiło w ubiegłym roku do Państwowej Inspekcji Pracy z propozycją przeprowadzenia w 2004 r. kontroli funkcjonowania ustawy. Państwowa Inspekcja Pracy przychyliła się do tej propozycji i uwzględniła problematykę stosowania ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych w planie kontroli przewidzianych na 2004 r. Także w ministerstwie są na bieżąco analizowane wszelkie sygnały dotyczące funkcjonowania ustawy, wynikające z publikacji prasowych, napływającej korespondencji, rozmów telefonicznych i innych form kontaktów z zainteresowanymi podmiotami. Bez dokonania odpowiednio szerokiego rozpoznania praktycznych aspektów funkcjonowania systemu zatrudnienia tymczasowego nie jest możliwe dokonanie uogólniającej oceny zarówno stopnia i zakresu przestrzegania ustawy, jak i skutków jej działania dla poszczególnych uczestników systemu zatrudnienia tymczasowego. 2. Ocena bieżącej praktyki stosowania ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych nie może pomijać faktu, że ustawa ta wprowadziła, nieznaną wcześniej w polskich warunkach, szczególną formę zatrudnienia, która opiera się na świadczeniu przez agencje pracy tymczasowej usługi zatrudniania pracowników na potrzeby tzw. pracodawców użytkowników. Warto nadmienić, że funkcjonowanie prywatnych agencji zatrudnienia zajmujących się zarobkowo pośrednictwem pracy lub świadczeniem innych wyspecjalizowanych usług na rynku pracy znajduje umocowanie w prawie międzynarodowym, w szczególności w konwencji nr 181 i zaleceniu nr 188 Międzynarodowej Organizacji Pracy z dnia 19 czerwca 1997 r. dotyczących prywatnych biur pośrednictwa pracy. W Polsce podstawy prawne tworzenia i funkcjonowania agencji zatrudnienia zostały określone dopiero w 2003 roku: w ustawie z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (DzU z 2003 r. nr 58, poz. 514, ze zmian.) oraz rozporządzeniu z dnia 9 kwietnia 2003 r. w sprawie rejestru agencji zatrudnienia (DzU nr 73, poz. 665). Warunkiem podjęcia działalności z zakresu agencji zatrudnienia jest wpis do rejestru agencji zatrudnienia, prowadzonego przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, i uzyskanie stosownego certyfikatu. Wymieniona regulacja podstaw działalności agencji zatrudnienia została dopełniona przepisami ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, która określiła w sposób szczególny niektóre prawa i obowiązki podmiotów uczestniczących w stosunku zatrudnienia tymczasowego. Szczególny charakter tego zatrudnienia wynika zwłaszcza z faktu, iż nie służy ono realizacji własnej działalności podmiotu zatrudniającego, lecz stanowi usługę realizowaną przez ten podmiot w celu zaspokojenia określonych potrzeb kadrowych pracodawcy użytkownika. Określenie w sposób szczególny praw i obowiązków uczestników zatrudnienia tymczasowego jest konsekwencją dostosowania tej regulacji zarówno do charakteru zadań kwalifikujących się do realizacji w ramach pracy tymczasowej, jak i nietypowych relacji między uczestnikami systemu zatrudnienia tymczasowego, w szczególności ze względu na realizację praw i obowiązków pracodawcy zarówno przez agencję pracy tymczasowej, jak i pracodawcę użytkownika. Rozwinięciu działalności agencji zatrudnienia, w tym także agencji pracy tymczasowej, towarzyszy oczekiwanie aktywizacji zawodowej znacznej części bezrobotnych, uelastycznienia rynku pracy, złagodzenia uciążliwych dla pracodawców utrudnień biurokratycznych związanych z koniecznością samodzielnego zatrudniania pracowników w celu realizacji zadań o charakterze krótkotrwałym. Ze względu na brak tradycji i doświadczeń w zakresie korzystania z systemu pracy tymczasowej w ramach stosunku pracy, jak też z uwagi na występujące odrębności w statusie prawnym podmiotów zatrudnienia tymczasowego, może nastręczać trudności prawidłowe i zgodne z założeniami ustawy stosowanie nowej regulacji prawnej. Wydaje się jednak, że występujące zainteresowanie usługami agencji pracy tymczasowej, a także upowszechnianie wiedzy o nowej formie zatrudnienia, przyczynią się do uporządkowania praktyki, wyeliminowania z niej zjawisk niepożądanych i doprowadzenia do pełnego respektowania zwłaszcza przepisów ochronnych. 3. Jeśli natomiast chodzi o wyrażone przez Pana Posła oczekiwanie bieżącego oddziaływania w kierunku praworządnego kształtowanie praktyki stosowania ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, pragnę uprzejmie wyjaśnić i dobitnie podkreślić, iż Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej nie ma w tym zakresie odpowiednich kompetencji i nie dysponuje niezbędnymi instrumentami umożliwiającymi bezpośredni wpływ na praktykę stosowania prawa pracy. Instytucją ustawowo powołaną do nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy w zakładach pracy jest Państwowa Inspekcja Pracy, podlegającą bezpośrednio Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej. W celu wykonywania tych zadań Państwowa Inspekcja Pracy została wyposażona w odpowiednie uprawnienia i środki działania, takie jak: prawo wizytowania zakładów pracy i żądania informacji niezbędnych w toku prowadzonych kontroli, wydawania nakazów zobowiązujących do usunięcia stwierdzonych naruszeń prawa pracy, a także wymierzania grzywny w drodze mandatu karnego bądź wnioskowania do sądu o wymierzenie kary grzywny za naruszenia tego prawa mające znamiona wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Wyniki działalności kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy są prezentowane Sejmowi RP oraz Radzie Ministrów. Corocznie Inspekcja składa sprawozdanie ze swojej działalności, wraz z wnioskami dotyczącymi stanu przestrzegania prawa pracy. Ustalenia i wnioski zawarte w tych sprawozdaniach inspirują inicjatywy ustawodawcze upoważnionych organów, w tym także Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W gestii Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej pozostaje oddziaływanie na sferę zatrudnienia innymi środkami, zwłaszcza zaś inicjowanie zmian ustawodawczych odpowiadających potrzebom gospodarczym i społecznym. W obszarze stosunków pracy kompetencja ta konkretyzuje się w kształtowaniu prawa pracy dostosowanego do realiów reformowanej gospodarki i uwzględniającego standardy prawa międzynarodowego. W celu przyczynienia się do upowszechnienia znajomości ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych i prawidłowego jej stosowania urząd Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej - podobnie jak w przypadku każdej nowej regulacji z zakresu prawa pracy - wykonuje też zadania związane z popularyzacją wiedzy o tej ustawie oraz prowadzi poradnictwo prawne zarówno na rzecz zainteresowanych agencji pracy tymczasowej i zrzeszającego je Związku Agencji Pracy Tymczasowej - Związku Pracodawców, jak i pracowników tymczasowych i pracodawców użytkowników. Ta dziedzina działalności urzędu Ministra Pracy i Polityki Społecznej nie wynika z ustawowych kompetencji, jednakże jest realizowana ze względu na utrwaloną od lat tradycję i w poczuciu odpowiedzialności za prawidłowe funkcjonowanie sfery stosunków pracy. Sekretarz stanu Krzysztof Pater Warszawa, dnia 7 kwietnia 2004 r.