Odpowiedź na interpelację w sprawie pomocy osobom bezdomnym w okresie zimowym
Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 18 listopada 2004 r., znak: SPS-0202-8733/04 interpelacją posła Zbigniewa Janowskiego w sprawie pomocy dla osób bezdomnych w okresie zimowym uprzejmie informuję: Minister Polityki Społecznej w celu zapewnienia jak najpełniejszej pomocy osobom bezdomnym w okresie zimy 2004/2005 wystąpił z apelem do wojewodów o podjęcie wszechstronnych działań zmierzających do udzielania wsparcia materialnego i ochrony przed skutkami wychłodzenia tych osób. W szczególności, aby wszystkie służby szybko reagowały na potrzeby osób bezdomnych, objęły swoim rozpoznaniem miejsca pobytu tych osób, podejmowały działania zapobiegające zamarznięciom, prowadziły akcje informacyjną o placówkach udzielających wsparcia i proponowanych formach pomocy. Wskazano na ważny element tych działań, którym jest prowadzenie akcji informacyjnych o możliwości uzyskania pomocy w postaci schronienia, posiłku, odzieży, a także współpracę z lokalnymi mediami w celu zwiększenia stopnia wrażliwości społecznej na sytuację osób i rodzin wskazującą na potrzebę interwencji służb publicznych. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 i Nr 99, poz. 1001) udzielanie pomocy osobom bezdomnym jest zadaniem własnym gminy. W związku z powyższym gmina decyduje o zakresie i sposobie realizacji tego zadania, w oparciu o posiadaną na swoim terenie stosowną bazą własną, wiedzę o funkcjonujących organizacjach pozarządowych, którym ewentualnie zleca świadczenie usług socjalnych na rzecz osób bezdomnych, oraz pozostający w jej dyspozycji budżet. Ze względu jednak na ogólnokrajowy charakter problemu bezdomności oraz liczną grupę osób bezdomnych, które nie są związane poprzez zameldowanie czy zamieszkiwanie z żadną gminą, od kilku lat realizowany jest przez Ministerstwo Polityki Społecznej ogólnokrajowy program resortowy ˝Bezdomność˝ we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Głównym założeniem tegorocznego programu dotowania przez Ministerstwo Polityki Społecznej organizacji pozarządowych, których działalność statutową cechuje zbieżność z polityką państwa w obszarze bezdomności, jest kontynuacja tworzenia systemowych podstaw w zakresie finansowych oraz techniczno-organizacyjnych warunków realizacji strategii rozwiązywania problemów bezdomności, z wyraźnym uwzględnieniem zasad i form współpracy organów administracji publicznej z innymi podmiotami. Na wsparcie finansowe organizacji pozarządowych przeznaczona została kwota 5 mln złotych, z której Minister Polityki Społecznej przekazał 2,8 mln zł wojewodom na działalność organizacji realizujących regionalne programy, a 2,2 mln zł rozdysponował bezpośrednio organizacjom, które złożyły nowatorskie projekty o charakterze profilaktycznym, osłonowym i aktywizującym osoby bezdomne, w tym przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Bezpośrednie wsparcie organizacji pozarządowych nastąpiło po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert. Środki finansowe zostały przyznane przez Ministra Polityki Społecznej 6 organizacjom o zasięgu ogólnopolskim mającym strukturę sieciową, w kwocie łącznej 1.080.000 zł, oraz 57 organizacjom o zasięgu regionalnym i lokalnym, w kwocie łącznej 1.120.000 zł. Organizacje pozarządowe, które realizują program w 2004 r., były w większości kontrolowane w latach poprzednich, wobec czego można stwierdzić, iż są przygotowane do objęcia pomocą osób bezdomnych, a wiele z nich zwiększyło liczbę miejsc oraz poprawiło warunki w swoich placówkach. W ramach realizowanego programu ˝Bezdomność˝ prowadzona jest terapia wspomagająca reintegrację społeczną osób bezdomnych W realizacji zadań organizacje pozarządowe współpracują z samorządowymi jednostkami pomocy społecznej. Potrzeby w zakresie tworzenia sieci noclegowni są najlepiej rozpoznane przez gminne jednostki samorządowe, które są właściwe do uruchamiania takich placówek. Jednocześnie należy podkreślić, że rozwiązania systemowe państwa są skierowane na wspieranie działań jednostek samorządu gminnego, czego podstawę stanowi ustawa z dnia 29 kwietnia 2004 r. o finansowym wsparciu tworzenia w latach 2004-2005 lokali socjalnych, noclegowni i domów dla bezdomnych (Dz. U. Nr 145, poz. 1533). Ustawa przewiduje dofinansowanie przedsięwzięć gmin w zakresie budowy lokali socjalnych, noclegowni i domów dla bezdomnych, których realizacja nastąpiłaby do końca 2005 r. W celu wyprowadzenia osób bezdomnych z trudnej sytuacji życiowej w ustawie o pomocy społecznej wprowadzony został indywidualny program wychodzenia z bezdomności, który pozwala zidentyfikować ważne życiowo problemy tych osób, zaplanować konkretne działania służące ich rozwiązaniu oraz przeznaczyć środki na ich realizację. Stałym elementem indywidualnych programów wychodzenia z bezdomności jest opłacanie przez ośrodki pomocy społecznej składki na ubezpieczenie zdrowotne, umożliwiające osobom bezdomnym, które przystąpiły do programu, korzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego na zasadach określonych w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391, z późn. zm). Ustawa zapewnia dostępność osób bezdomnych do powszechnej opieki zdrowotnej w ten sposób, że osoba bezdomna zostaje objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z chwilą podpisania indywidualnego programu wyjścia z bezdomności. Ponadto niektóre organizacje pozarządowe w ramach swoich programów finansowanych przez Ministra Polityki Społecznej realizują nieodpłatne świadczenia medyczne dla osób bezdomnych, poprzez zatrudnianie lekarzy oraz innego personelu medycznego. W podniesionej sprawie nagminnego używania przemocy fizycznej wobec osób bezdomnych przez służby porządkowe mogę stwierdzić, że znane mi jest wystąpienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28.10.2004 r. do gen. insp. Leszka Szredera, Komendanta Głównego Policji, z zaleceniem, aby policjanci zostali przygotowani do udzielenia pomocy osobom bezdomnym w znalezieniu najbliższej noclegowni, hotelu, ośrodka pomocy dla bezdomnych, a w razie potrzeby udzielili pomocy w dostaniu się do tych placówek. Natomiast nie są znane w Ministerstwie Polityki Społecznej fakty nagminnego używania przemocy fizycznej wobec osób bezdomnych przez służby porządkowe. Podsekretarz stanu Cezary Miżejewski Warszawa, dnia 10 grudnia 2004 r.