Odpowiedź na interpelację w sprawie aktywizacji działalności gospodarczej polskich przedsiębiorstw na Ukrainie i wsparcia ich działań przez rząd RP
Odpowiadając na pismo z dnia 4 stycznia 2005 r., znak SPS-0202-9031/05, przekazuję poniżej odpowiedź na interpelację posła Jana Walentego Tomaki skierowaną w dniu 29. grudnia 2004 r. do Prezesa Rady Ministrów, Pana Marka Belki, w sprawie ˝Aktywizacji działalności gospodarczej polskich przedsiębiorstw na Ukrainie i wsparcia ich działań przez Rząd RP˝. Najistotniejszym elementem wsparcia działań przedsiębiorców na rynku m.in. ukraińskim była realizacja w latach 2003-2004 rządowego programu ˝Założenia polityki handlowej wobec rynków wschodnich na lata 2003-2004 - Program odzyskania rynków wschodnich˝. Działania podejmowane w ramach realizacji tego programu skierowane były na: - stworzenie efektywnego systemu wspierania polskiego eksportu dla wyrównania warunków działalności handlowej i inwestycyjnej polskich przedsiębiorstw na rynkach WNP do warunków działania konkurencji zagranicznej, w tym wzmocnienie ich konkurencyjności i potencjału eksportowego oraz zmniejszenie ryzyk handlowych i płatniczych; - zapewnienie jak najlepszego dostępu, formalnego i faktycznego, dla polskich towarów, usług i kapitału do rynków WNP; - wykorzystanie pozycji Polski jako atrakcyjnego kraju tranzytowego w relacji Wschód-Zachód poprzez poprawę i rozbudowę infrastruktury dla przepływu towarów, usług i osób, w tym rurociągów tranzytowych. Rynek ukraiński był rynkiem priorytetowym w realizacji założeń ww. programu. Zarówno cel minimalny programu - osiągnięcie na koniec 2004 r. wielkości eksportu do krajów WNP z 1997 r., tj. 4 mld USD, jak też wariant rozwojowy - osiągnięcie na koniec 2004 r. eksportu o wartości ponad 5 mld USD, został w 2004 r. wykonany. W obrotach handlowych z Ukrainą utrzymuje się wysoka dynamika wzrostu. W okresie 11 miesięcy ub.r. obroty z Ukrainą przekroczyły wartość 2,8 mld USD, w tym eksport wzrósł o 35,8% w porównaniu do analogicznego okresu 2003 r. (1876,7 mln USD), a import o 36,5% (926,4 mln USD). Przewiduje się, iż rok 2004 zakończy się rekordowym wynikiem wzajemnych obrotów na poziomie ok. 3 mld USD. Jednocześnie prowadzone są intensywne prace nad umową między Rządem RP a Gabinetem Ministrów Ukrainy o współpracy gospodarczej. Zamiar podpisania takiej umowy świadczy o wadze, jaką strony przywiązują do wzajemnych stosunków gospodarczych. Umowa stworzy podstawę prawną do powołania Polsko-Ukraińskiej Komisji ds. współpracy gospodarczej i rozpoczęcia przez nią pracy. Komisja taka jest instytucjonalną formą współpracy, która służy wymianie informacji nt. problemów we wzajemnych relacjach, w tym problemów polskich przedsiębiorców w dostępie do rynku, poszukiwaniu sposobów ich rozwiązania, inicjowaniu i wspieraniu nowych przedsięwzięć. Przewiduje się, iż umowa ta zostanie podpisana przez ministrów gospodarki Polski i Ukrainy przy okazji planowanej wizyty w Kijowie Wiceprezesa Rady Ministrów Jerzego Hausnera, poświęconej omówieniu problemów i perspektyw współpracy gospodarczej Polski z Ukrainą. Poniżej przedstawiam w uzupełnieniu informację o bieżącej działalności Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie wspierania i promocji eksportu. Ministerstwo Gospodarki i Pracy realizuje szereg działań promocyjnych, mających na celu kreowanie pozytywnego wizerunku polskiej gospodarki, rozwój współpracy gospodarczej z zagranicą i przede wszystkim wzrost polskiego eksportu. Odbywa się to poprzez wsparcie (w formie dotacji) działań promocyjnych podejmowanych głównie przez przedsiębiorców czy organizacje samorządu gospodarczego, a także realizację własnych przedsięwzięć promocyjnych, przede wszystkim przy wykorzystaniu wydziałów ekonomiczno-handlowych ambasad i konsulatów RP za granicą (WEH). - Dofinansowanie udziału polskich przedsiębiorstw w targach i wystawach za granicą oraz w wyjazdowych misjach gospodarczych za granicą związanych z udziałem w targach. 27 października 2004 r. weszły w życie: - rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 15 października 2004 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis przedsiębiorcom uczestniczącym w targach i wystawach za granicą oraz - rozporządzenie w sprawie udzielania pomocy de minimis przedsiębiorcom uczestniczącym w wyjazdowych misjach gospodarczych związanych z udziałem w targach i wystawach za granicą. Rozporządzenia te określają szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy publicznej w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego - Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (SPO WKP), lata 2004-2006 przedsiębiorcom uczestniczącym w targach i wystawach za granicą oraz w wyjazdowych misjach gospodarczych związanych z udziałem w targach i wystawach za granicą. Istotnym novum w zakresie dofinansowywania kosztów udziału polskich przedsiębiorstw w targach i wystawach zagranicznych, a także kosztów udziału polskich przedsiębiorców w misjach gospodarczych, związanych z udziałem w imprezach targowo-wystawienniczych za granicą - w porównaniu z dotychczas obowiązującym systemem - jest objęcie tych instrumentów Sektorowym Programem Operacyjnym - Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, lata 2004-2006. Program zapewnia, obok środków budżetu państwa, współfinansowanie również ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego - stąd też wysokość dostępnych na ten cel środków wzrośnie blisko trzykrotnie w stosunku do roku 2003. Zmianie uległa procedura ubiegania się o dofinansowanie, katalog kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą, zmienia się również - w przypadku udziału w targach i wystawach - wysokość możliwego dofinansowania. Wsparcie udziału w targach i wystawach za granicą Pomoc jest udzielana na wsparcie udziału w targach i wystawach za granicą, znajdujących się w wykazie imprez targowo-wystawienniczych, które mają istotne znaczenie dla polskiej gospodarki. Wykaz takich imprez ustalany jest na dany rok kalendarzowy i ogłaszany na stronach internetowych www.konkurencyjnosc.gov.pl i www.eksporter.gov.pl oraz w dzienniku ogólnopolskim. Wysokość dofinansowania nie może przekroczyć 50% poniesionych i udokumentowanych fakturami oraz dokumentami potwierdzającymi dokonanie płatności wydatków kwalifikowanych netto uczestnictwa w targach i wystawach i wynieść jednorazowo więcej niż 20 tys. zł. Do wydatków kwalifikowanych zalicza się koszty: 1) wynajęcia powierzchni wystawienniczej i zabudowy stoiska podczas imprezy targowo-wystawienniczej; 2) transportu eksponatów w związku z udziałem w imprezie targowo-wystawienniczej; 3) przygotowania i druku materiałów promocyjnych w związku z udziałem w imprezie targowo-wystawienniczej; 4) przejazdu i zakwaterowania przedstawicieli przedsiębiorcy uczestniczących w targach i wystawach. Przedsiębiorca może otrzymać w ciągu jednego roku dofinansowanie kosztów uczestnictwa w maksymalnie pięciu targach i wystawach za granicą. W latach 2003 i 2004 MGiP dofinansowało w ramach ww. instrumentu udział polskich przedsiębiorców w następujących imprezach targowo-wystawienniczych organizowanych na Ukrainie: - w wystawach narodowych w Doniecku (2003) i Charkowie (2004), - w 11 i 10 imprezach branżowych w latach 2003-2004 odpowiednio. Z dofinansowania imprez branżowych w 2004 r., w łącznej wysokości 1775 tys. zł, skorzystało ogółem 221 małych i średnich przedsiębiorstw. Uczestnicy i organizatorzy wystawy narodowej w Charkowie otrzymali łączne wsparcie w kwocie 1580 tys. zł. W 2005 r. planowane jest udzielenie wsparcia przedsiębiorcom zamierzającym wziąć udział w 16 targach i wystawach branżowych z tzw. listy B (imprezy o priorytetowym znaczeniu dla polskiej gospodarki) oraz w 17 imprezach z listy C. Szacuje się, iż z pomocy finansowej będzie mogło skorzystać co najmniej 2-krotnie więcej przedsiębiorstw niż w roku ubiegłym. Wsparcie uczestnictwa w wyjazdowych misjach gospodarczych związanych z udziałem w targach i wystawach za granicą Pomoc jest udzielana przedsiębiorcom uczestniczącym w wyjazdowych misjach gospodarczych związanych z udziałem w targach i wystawach za granicą i zaakceptowanych przez ministra właściwego do spraw gospodarki. Lista zaakceptowanych wyjazdowych misji gospodarczych jest ogłaszana na stronie internetowej www.eksporter.gov.pl. Wysokość dofinansowania nie może przekroczyć 50% poniesionych i udokumentowanych wydatków kwalifikowanych netto, poniesionych przez uczestniczącego w misji przedsiębiorcę, i wynieść więcej niż 7,5 tys. zł. Do wydatków kwalifikowanych zalicza się koszty: przejazdu i zakwaterowania przedstawiciela przedsiębiorcy uczestniczącego w misji, biletu wstępu w celu zwiedzenia targów lub wystawy związanych z daną misją gospodarczą, przygotowania i druku materiałów promocyjnych w związku z udziałem w misji gospodarczej oraz obsługi technicznej misji gospodarczej. Przedsiębiorca może otrzymać w ciągu jednego roku kalendarzowego dofinansowanie kosztów uczestnictwa w maksymalnie pięciu wyjazdowych misjach gospodarczych związanych z udziałem w targach i wystawach za granicą. W 2004 r. w 9 misjach gospodarczych udających się na Ukrainę i korzystających z dofinansowania MGiP uczestniczyły 103 przedsiębiorstwa, otrzymując wsparcie o wartości 285 tys. zł. Liczba misji gospodarczych na Ukrainę w 2005 r. zależeć będzie od aktywności przedsiębiorców. W związku ze wzrostem zainteresowania tym instrumentem oczekuje się zarówno wzrostu liczby misji, jak też liczby uczestników misji. - Dofinansowanie branżowych projektów promocyjnych. Branżowe projekty promocyjne to m.in. pokazy, degustacje, wystawy, demonstracje, spotkania branżowe, szkolenia i warsztaty realizowane w kraju i za granicą, mające na celu promocję produktów i usług bądź nawiązanie kontaktów handlowych, które zaowocują zwiększeniem eksportu. 29 października 2004 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na realizację branżowych projektów promocyjnych w zakresie eksportu. Dofinansowywanie dotyczy projektów realizowanych przez grupę co najmniej pięciu przedsiębiorców z jednej lub kilku pokrewnych branż. Pomoc przewidziana w ramach niniejszego rozporządzenia (podobnie jak w ramach innych rozporządzeń dotyczących instrumentów wspierania i promocji eksportu) nie obejmuje firm działających w sektorze transportu oraz w sektorach zawiązanych z przetwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu produktów rolnych, rybołówstwa i rybactwa. Maksymalne dofinansowanie jednego projektu branżowego wynosi 50 tys. zł i nie może przekroczyć 50 proc. kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą, do których zalicza się m.in. koszty transportu eksponatów, wynajmu powierzchni wystawienniczej, obsługi technicznej, budowy scenografii, przejazdu i zakwaterowania jednego przedstawiciela przedsiębiorcy uczestniczącego w projekcie. Górny pułap dofinansowania dla poszczególnych przedsiębiorców uczestniczących w projekcie branżowym wynosi 7,5 tys. zł. W latach 2003-2004, przy wsparciu ze środków MGiP, zrealizowano na Ukrainie 2 projekty promocyjne, w branży spożywczej i obuwniczej. - Dofinansowanie kosztów udziału w szkoleniach w ramach ˝Akademii Handlu Zagranicznego˝ 29 października 2004 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na szkolenia o tematyce handlu zagranicznego. Określona w rozporządzeniu pomoc polega na dofinansowaniu, w ramach tzw. programu ˝Akademia Handlu Zagranicznego˝, udziału przedsiębiorców w szkoleniach poświęconym technikom i organizacji handlu zagranicznego, a jej celem jest podniesienie ich wiedzy i kwalifikacji w tym zakresie, przy jednoczesnym zapewnieniu wysokiego poziomu i jakości kształcenia. Szkoleniami objętymi pomocą są kursy, studium handlu zagranicznego oraz studia podyplomowe handlu zagranicznego. Jednostką szkoleniową może być każdy podmiot, który spełnia wymagania konieczne do prowadzenia działalności w zakresie doskonalenia zawodowego i dokształcania oraz nie posiada zaległości podatkowych i z tytułu składek ZUS. Natomiast w przypadku studium i studiów podyplomowych jednostkami szkoleniowymi mogą być wyłącznie państwowe i niepaństwowe szkoły wyższe oraz wyższe szkoły zawodowe, a także Polska Akademia Nauk. Wielkość pomocy przypadająca na jednego uczestnika szkolenia wynosi 50 proc. kosztów netto szkolenia, jednak nie więcej niż: 1 tys. zł w przypadku kursu, 2 tys. zł w przypadku studium i 4 tys. zł w przypadku studiów podyplomowych. Roczny limit wsparcia finansowego, jakie może być udzielone jednemu przedsiębiorcy, wynosi 12 tys. zł. - Dofinansowanie kosztów uzyskania certyfikatów wyrobu wymaganych na rynkach zagranicznych. 29 października 2004 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na uzyskanie certyfikatu wyrobu wymaganego na rynkach zagranicznych. Na podstawie rozporządzenia przedsiębiorcy mogą ubiegać się o dofinansowanie części kosztów poniesionych na uzyskanie certyfikatu zgodności wyrobów z wymaganiami stawianymi na rynkach zagranicznych. Pomoc jest udzielana małym i średnim przedsiębiorcom na pokrycie części kosztów związanych z uzyskaniem certyfikatów zgodności wyrobu, świadectw lub atestów wymaganych w obrocie towarami na rynkach zagranicznych, a także kosztów przedłużenia ich ważności. Pomoc nie obejmuje certyfikatów wymaganych na jednolitym rynku Unii Europejskiej. Wielkość dotacji nie może przekroczyć 50 proc. kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą, do których zalicza się koszty usług doradczych, przygotowania i tłumaczenia dokumentacji technicznej, transportu i ubezpieczenia próbek wyrobu i dokumentacji technicznej wysłanych do badań certyfikacyjnych, koszty przeprowadzenia badań certyfikacyjnych, a także wystawienia certyfikatu. Roczny limit pomocy dla jednego przedsiębiorcy wynosi 50 tys. zł. W 2004 r. z dofinansowania kosztów uzyskania certyfikatów eksportowych na Ukrainę skorzystało 6 przedsiębiorstw (na ogólną liczbę 114 zawartych umów), zaś łączna wartość wsparcia wyniosła 5% ogółu udzielonej pomocy w ramach tego instrumentu. - Dofinansowanie konferencji, seminariów, szkoleń, imprez promocyjnych. 29 października 2004 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na realizację niektórych przedsięwzięć w zakresie promocji i wspierania eksportu. Rozporządzenie przewiduje dofinansowywanie m.in. konferencji, seminariów, warsztatów, szkoleń poświęconych problematyce gospodarczej, promocji polskiej gospodarki i eksportu oraz zbiorowych pokazów i prezentacji Przy rozpatrywaniu wniosku o dofinansowanie brane są pod uwagę takie kryteria, jak: zasięg przedsięwzięcia promocyjnego, jego rodzaj, z uwzględnieniem programu, uczestników lub współorganizatorów, zamierzone efekty promocyjne, źródła finansowania, doświadczenie organizatorów. Wielkość dotacji nie może przekroczyć 50% kosztów wynajęcia sali, obsługi technicznej, tłumaczenia i druku materiałów informacyjnych. - Wydawnictwa i materiały promocyjne. 29 października 2004 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie udzielania pomocy de minimis na realizację przedsięwzięć wydawniczych promujących eksport. Na podstawie tego rozporządzenia dofinansowywane są koszty wydawania katalogów, informatorów (branżowych i regionalnych), folderów, obcojęzycznych wersji czasopism, publikacji książkowych oraz materiałów promocyjnych i informacyjnych na nośnikach elektronicznych. Wspierane są wyłącznie wydawnictwa o charakterze zbiorowym, nie ma natomiast możliwości uzyskania wsparcia publikacji materiałów reklamowych indywidualnego przedsiębiorcy. Przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc brane są pod uwagę takie kryteria, jak: proeksportowy i zbiorowy charakter wydawnictwa, zawartość merytoryczna, przeznaczenie, sposób dystrybucji, nakład, wersje językowe, wybrane języki. Dofinansowanie obejmuje m.in. koszty papieru, druku, składu, tłoczenia płyt oraz naświetlania i nie może przekroczyć 50% tych kosztów. - Domy Polskie. Wsparcie inicjatyw eksportowych w formie dofinansowania działań podejmowanych przez przedsiębiorców może być udzielane wyłącznie w granicach określonych w stosownych rozporządzeniach. Rozporządzenie odnoszące się do konsorcjów eksportowych, zwanych potocznie ˝Domami Polskimi˝, określające warunki i tryb udzielania pomocy dla tego rodzaju przedsięwzięć, przestało obowiązywać z dniem wejścia Polski do unii Europejskiej, tj. 1.05.2004 r. Opracowywane jest nowe rozporządzenie, dostosowane do norm UE, które ma jednocześnie wyeliminować podstawowe wady dotychczasowych regulacji prawnych, uprościć procedury aplikacyjne, a przy tym zwiększyć skuteczność tego instrumentu wsparcia. Podstawowe zasady, jakie będą miały zastosowanie przy wspieraniu tej grupowej formy działalności eksportowej, to m.in.: - warunek zachowania komercyjnego charakteru zgłaszanych projektów, które muszą wykazywać zdolność do samodzielnego funkcjonowania, niezależnie od wielkości uzyskanego wsparcia budżetowego; oczekuje się, iż środki pomocowe będą jedynie wspomagały dane przedsięwzięcie w intensyfikacji działań promocyjnych, a nie zastępowały całkowicie finansowanie własne, - warunek wykorzystania środków wsparcia przede wszystkim do współfinansowania działań promocyjnych, a nie do finansowania tworzenia i utrzymywania instytucji, - preferencje dla projektów inicjowanych przez przedsiębiorstwa działające w jednej lub co najwyżej w kilku pokrewnych branżach, w miejsce projektów wielobranżowych, nieposiadających wyraźnie określonego profilu, - preferencje dla eksportu kierowanego do wyspecjalizowanych lokalnych kanałów dystrybucji, w miejsce handlu detalicznego czy hurtowego prowadzonego z własnego sklepu / składu. Projekt stałej wystawy polskich produktów w Odessie, popierany przez Konsulat Generalny RP, nie spełnia niestety podstawowych warunków umożliwiających jego wsparcie finansowe w ramach instrumentów dostępnych Ministrowi Gospodarki i Pracy. Oprócz wymienionych powyżej instrumentów wspierania i promocji eksportu, polegających na udzielaniu pomocy publicznej przedsiębiorcom, MGiP prowadzi także własne działania promocyjne. - Portal Promocji Eksportu. 30 kwietnia 2003 r. uruchomiony został Portal Promocji Eksportu. System ten integruje rozproszone zasoby informacji o tematyce gospodarczej istotnej dla eksportera i udostępnia je w portalu internetowym: www.eksporter.gov.pl. W szczególności zawiera on informacje o profilach eksportowych polskich przedsiębiorstw, zapytaniach ofertowych z zagranicy, ofertach polskich eksporterów, możliwościach oferowania polskich produktów na rynkach międzynarodowych, warunkach dostępu do rynków międzynarodowych (tak w rozumieniu geograficznym, jak i branżowym), dostępnym w Polsce instrumentarium wspierania eksportu dla przedsiębiorców. - Działalność promocyjna WEH. Kolejnym ważnym obszarem działań Ministerstwa Gospodarki i Pracy podejmowanych na rzecz polskich eksporterów jest działalność promocyjna wydziałów ekonomiczno-handlowych ambasad i konsulatów RP za granicą. Placówki koncentrują się na sferze promocji polskiego eksportu i inwestycji zagranicznych w Polsce. Zadaniem placówek jest przygotowywanie analiz rynkowych i branżowych, analizowanie regulacji prawnych, organizacja seminariów, konferencji, udział w targach i wystawach (przede wszystkim w tych, na których nie są obecni polscy wystawcy), działalność wydawnicza. Obok zadań dotyczących makroekonomicznej reprezentacji naszych interesów za granicą polskie placówki w coraz większym stopniu zajmują się wspomaganiem małych i średnich firm w ich kontaktach gospodarczych z partnerami w kraju urzędowania placówki. MGiP zdaje sobie sprawę z gospodarczego znaczenia rejonu Odessy dla Ukrainy i popiera zasadną merytorycznie inicjatywę utworzenia Wydziału Ekonomiczno-Handlowego przy Konsulacie Generalnym w tym mieście. Niemniej utworzenie nowej placówki MGiP wydaje się w najbliższym czasie niemożliwe ze względów finansowych i organizacyjnych. Minister Jerzy Hausner Warszawa, dnia 27 stycznia 2005 r.