Odpowiedź na interpelację w sprawie ustanawiania w Polsce stref wolnych od organizmów zmodyfikowanych genetycznie
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo z dnia 14 kwietnia 2005 r. (znak: SPS-0202-9822/05) przekazujące interpelację pana posła Andrzeja Aumillera w sprawie ustanawiania w Polsce stref wolnych od organizmów zmodyfikowanych genetycznie przedstawiam następujące wyjaśnienie: W Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi przygotowano projekt przepisów regulujących współistnienie upraw GMO z uprawami konwencjonalnymi i ekologicznymi. Przepisy te zostały włączone do projektu ustawy Prawo o organizmach zmodyfikowanych genetycznie, przygotowanego przez resort środowiska. Proponuje się, aby rolnik, który zamierza uprawiać rośliny zmodyfikowane genetycznie, miał obowiązek: - zgłoszenia zamiaru uprawy roślin GM wojewódzkiemu inspektorowi ochrony roślin i nasiennictwa, sołtysowi właściwemu ze względu na miejsce prowadzenia uprawy oraz poinformowania o tym zamiarze właścicieli gruntów położonych w sąsiedztwie jego upraw, - czyszczenia magazynów, maszyn i pojazdów, które miały kontakt z materiałem GM, a będą używane przez osoby trzecie, - pokrycia ewentualnych strat rolników prowadzących uprawy metodami konwencjonalnymi i ekologicznymi, którzy ponieśli straty w wyniku pojawienia się materiału GM w ich płodach rolnych. Szczegółowe warunki uprawy roślin GM zawarto w projekcie rozporządzenia wykonawczego do tej nowelizacji, w którym określono odległości pomiędzy uprawami roślin GM a uprawami roślin niezmodyfikowanych tego samego lub spokrewnionego gatunku oraz podano okresy czasu, po których na polu, na którym uprawiano rośliny GM, można uprawiać rośliny niezmodyfikowane tego samego lub spokrewnionego gatunku. Wprowadzono również konieczność monitorowania pól w celu stwierdzenia obecności samosiewów roślin GM. Zaproponowane w projekcie ustawy przepisy pozwalają na minimalizację ryzyka związanego ze zmieszaniem materiału rozmnożeniowego bądź krzyżowaniem się roślin zmodyfikowanych genetycznie z niezmodyfikowanymi. Ponadto Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w porozumieniu z Ministerstwem środowiska przygotowało i przekazało do Komisji Europejskiej wniosek w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu stosowania zmodyfikowanych odmian kukurydzy linii MON 810. Wniosek ten został przekazany przez Komisję Europejską państwom członkowskim w dniu 14 kwietnia br. Głosowanie w tej sprawie odbędzie się prawdopodobnie w połowie maja. Do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wpłynęło kilka zawiadomień o podjęciu przez organy samorządu terytorialnego (sejmiki województw, rady powiatów lub rady miast) uchwał, w których organy te ogłaszają tereny objęte ich właściwościami strefami wolnymi od organizmów zmodyfikowanych genetycznie. Należy podkreślić, iż uchwały te (zwane w uchwałach rezolucją albo stanowiskiem) wyrażają jedynie stanowisko organów, które je podjęły, w sprawie GMO. Nie można przypisać tym aktom charakteru aktu prawa miejscowego, gdyż takie stanowione jest tylko na podstawie upoważnienia ustawowego i w jego granicach. W niniejszej sprawie brak jest takiego upoważnienia. Podjęcie próby utworzenia strefy wolnej od GMO umożliwia art. 95 (5) Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską: ˝5. Ponadto, bez uszczerbku dla ustępu 4, jeśli po przyjęciu przez Radę lub Komisję środka harmonizującego Państwo Członkowskie uzna za niezbędne wprowadzenie przepisów krajowych opartych na nowych dowodach naukowych dotyczących ochrony środowiska naturalnego lub środowiska pracy ze względu na specyficzny problem tego Państwa, który pojawił się po przyjęciu środka harmonizującego, notyfikuje ono Komisji projektowane środki oraz powody ich wprowadzenia.˝ Komisja, w ciągu 6 miesięcy od przekazania notyfikacji środka krajowego, zatwierdza lub odrzuca przepisy wprowadzone przez Państwo Członkowskie po sprawdzeniu, czy nie zostały one wprowadzone bezpodstawnie i czy nie stanowią naruszenia zasad wspólnego rynku. Dotychczas próbę utworzenia strefy wolnej od GMO na tej podstawie prawnej podjęła Górna Austria. 13 marca 2003 r. do Komisji Europejskiej wpłynęła notyfikacja przepisów regionalnych zakazujących stosowania organizmów genetycznie zmodyfikowanych w wymienionej prowincji. W uzasadnieniu wniosku powołano się na konieczność ochrony zarówno gospodarstw ekologicznych (stanowiących w tym rejonie 7% gospodarstw rolnych) i gospodarstw produkujących żywność tradycyjną, jak i ochrony dziko żyjących gatunków roślin i zwierząt oraz zachowania bioróżnorodności. Pomimo, że wniosek Austrii poparty był wynikami przeprowadzonych na tym terenie badań (tzw. Müller Study), zdaniem autorów wskazujących na brak możliwości wprowadzenia zasad współistnienia upraw na tym terenie, po rozpatrzeniu sprawy Komisja w dniu 2 września 2003 r. wydała decyzję odrzucającą przepisy wprowadzone przez Górną Austrię. Biorąc pod uwagę, że w Polsce nie prowadzono żadnych badań mogących potwierdzić lub wykluczyć negatywny wpływ uprawy genetycznie zmodyfikowanych roślin na środowisko naturalne, podobny wniosek złożony przez Polskę zostałby również odrzucony. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez przedstawicieli Komisji Europejskiej możliwe byłoby utworzenie stref wolnych od GMO, jeśli decyzję w tej sprawie podejmą sami rolnicy. Możliwe wydaje się więc ogłoszenie gospodarstwa lub nawet wsi strefą wolną od GMO, jeśli stosowną deklarację podejmą sami mieszkańcy. Decyzję o utworzeniu takiej strefy również należy notyfikować Komisji Europejskiej. W Polsce powinno się to odbywać za pośrednictwem Ministra środowiska, który jest organem administracji właściwym ds. GMO. Natomiast ogłoszenie województwa taką strefą wydaje się mało prawdopodobne, ze względu na konieczność uzyskania zgody wszystkich jego mieszkańców. Ponadto należy podkreślić, że dotychczas brak jest podstaw prawnych do podejmowania tego typu działań i nie ma pewności, czy strefy wolne od GMO utworzone na podstawie dobrowolnych deklaracji rolników zostałyby uznane przez Komisję Europejską. Jednocześnie z badania opinii polskich rolników na temat uprawy odmian zmodyfikowanych genetycznie, przeprowadzonego z inicjatywy Polskiej Federacji Biotechnologii w dniach 21-27 października 2004 r., wynika, iż 60% polskich rolników opowiada się za możliwością uprawy odmian genetycznie zmodyfikowanych, a przeciwnego zdania jest o połowę mniej badanych. Z poważaniem Minister Wojciech Olejniczak Warszawa, dnia 26 kwietnia 2005 r.