Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji polskiego więziennictwa i zobowiązań wobec funkcjonariuszy Służby Więziennej
Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo SPS-0202-9190/05 z dnia 21 stycznia 2005 roku uprzejmie przedstawiam odpowiedź na interpelację poseł Teresy Piotrowskiej w sprawie sytuacji polskiego więziennictwa i zobowiązań wobec funkcjonariuszy Służby Więziennej. Odnosząc się do poruszonej w interpelacji trudnej sytuacji więziennictwa, w szczególności dotyczącej przeludnienia i wieloletniego niedofinansowania, przyznaję, że wzrostowi liczby osób pozbawionych wolności i zwiększeniu zadań więziennictwa w ostatnich latach nie towarzyszył odpowiedni wzrost liczby etatów i środków finansowych. Spowodowało to, że praktycznie ta sama liczba funkcjonariuszy i pracowników więziennictwa zobowiązana była wykonywać znacznie więcej obowiązków. Liczba osadzonych przypadających na jednego funkcjonariusza zwiększyła się z ok. 2,5 do ok. 3,5. W konsekwencji wykonywanie ustawowych zadań Służby Więziennej wymagało angażowania funkcjonariuszy w coraz to większym zakresie. Liczba godzin nadliczbowych, za które funkcjonariusze nie otrzymali stosownego wynagrodzenia lub ekwiwalentu w postaci czasu wolnego od służby, ciągle rosła i maksymalnie, na początku 2004 r., osiągnęła wartość niemal 1,9 mln. W 2004 r. w toku wyjazdowych posiedzeń zarówno członkowie sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, jak i Komisji Finansów Publicznych szczegółowo zapoznali się z sytuacją więziennictwa. Mają oni pełną świadomość koniecznych zmian i szukają do tego najlepszych rozwiązań. Między innymi w wyniku tych starań w 2004 roku przyznano więziennictwu dodatkowych 500 etatów z przeznaczeniem na likwidację potężnej liczby nadgodzin, grożącej paraliżem Służby. Dzięki temu od października ub. roku wzrost ich liczby został zahamowany, a od listopada notowany jest nawet sukcesywny spadek. Obecnie jest to ok. 1,15 mln nadgodzin. Ponadto wzrost wydatków na wynagrodzenia w 2005 roku umożliwi utworzenie od maja kolejnych 500 etatów dla funkcjonariuszy, którzy skierowani zostaną do obsady nowych oraz wyremontowanych pawilonów penitencjarnych. Dzięki wzrostowi wydatków możliwe było ponadto podniesienie wskaźnika wynagrodzeń funkcjonariuszy z poziomu 1,84 do 1,90 kwoty bazowej od 1 października 2004 r. oraz do poziomu 1,95 od stycznia 2005 roku. Dzięki temu nastąpiło znaczne zmniejszenie różnicy w stosunku do wskaźnika obowiązującego w policji z 9 do 5 punktów. Dzięki temu średnie wynagrodzenie funkcjonariusza Służby Więziennej w 2005 roku wzrośnie o 234,41 zł w porównaniu do roku 2004. W odniesieniu do trudnej sytuacji związanej z niewystarczającą liczbą miejsc zakwaterowania dla osadzonych informuję, że w 2004 roku rządowi RP przedłożono obszerny raport stanowiący ocenę sytuacji w więziennictwie oraz wskazujący sposoby rozwiązania najważniejszych jego problemów, w tym: poprawę uposażenia funkcjonariuszy, zwiększenie liczby etatów oraz zwiększenie pojemności zakładów karnych i aresztów śledczych w wyniku realizacji programu pozyskania 10 tys. miejsc dla osób pozbawionych wolności w latach 2005-2009. Przyjęty przez rząd w dniu 27 kwietnia 2004 roku raport wpłynął na konstrukcję projektu budżetu więziennictwa na 2005 rok, zwłaszcza w zakresie wydatków inwestycyjnych, które określono na poziomie 135 mln zł (wzrost o 83,2% w stosunku do 2004 roku). Uwzględniając możliwości lokalizacji obiektów oraz fakt posiadania przez więziennictwo powtarzalnej dokumentacji budowlanej pawilonu penitencjarnego, przy uwzględnieniu realnych możliwości Służby Więziennej, prowadzone są następujące działania: - odtwarzanie i remontowanie pawilonów penitencjarnych zniszczonych w czasie buntów, powodzi oraz wyłączonych z powodu bardzo złego stanu technicznego (w AŚ we Wrocławiu oddano do użytkowania pawilon zniszczony podczas powodzi, w ZK w Goleniowie oddano pawilon zniszczony podczas buntów, w AŚ w Warszawie-Służewcu, ZK w Wojkowicach i OZ w Ustce w miejsce starych buduje się nowe pawilony penitencjarne), - adaptacja obiektów przejętej przez więziennictwo jednostki wojskowej w Czerwonym Borze na pawilony penitencjarne (zaadaptowano i oddano do użytkowania dwa pawilony, trzeci zostanie oddany i zasiedlony w przyszłym roku), - adaptacja budynków zlokalizowanych na terenie jednostek na pawilony penitencjarne (zaadaptowano budynki w AŚ w Mysłowicach, ZK w Brzegu, ZK w Bydgoszczy-Fordonie oraz ZK w Nowej Hucie), - odtworzenie jednostek penitencjarnych z powiększeniem ich pojemności (w ZK w Garbalinie prowadzi się rozbudowę jednostki w celu przejęcie osadzonych z wymagającego likwidacji ZK w Łęczycy), - budowa nowych pawilonów na terenie jednostek penitencjarnych (AŚ w Jeleniej Górze, AŚ w Lublinie i ZK Krzywaniec), - budowa nowych jednostek penitencjarnych na terenach będących w zarządzie więziennictwa (przygotowano dokumentację nowej jednostki w Opolu Lubelskim oraz prowadzone są działania zmierzające do ogłoszenia przetargu na jej budowę; przygotowywana jest dokumentacja dla nowej jednostki zlokalizowanej w Legnicy). Dzięki tym działaniom w latach 2004-2007 pozyskanych zostanie 4146 miejsc zakwaterowania dla osadzonych, co pozwoli w znacznym stopniu zmniejszyć poziom przeludnienia jednostek penitencjarnych. Poprzez budowę nowej jednostki w Opolu Lubelskim więziennictwo wpisuje się w projekt wzmocnienia terenów wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej. Prowadzone są prace nad pozyskaniem funduszy na budowę tej jednostki z Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009 (The EEA Financial Mechanism & The Norwegian Financial Mechanism 2004-2009). Ministerstwo Sprawiedliwości nie wyklucza wdrożenia finansowania budowy jednostek penitencjarnych w formie partnerstwa publiczno-prywatnego, W chwili obecnej trwają prace nad oceną możliwości zaadaptowania tego typu inicjatyw, realizowanych m.in. w Unii Europejskiej, do warunków polskiego prawodawstwa. W ramach opracowanego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, a następnie zaakceptowanego przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej programu poprawy bezpieczeństwa obywateli RP ˝Bezpieczna Polska˝ więziennictwo zrealizowało niemal wszystkie nałożone zadania. Zrealizowano zadanie dotyczące oceny współdziałania więziennictwa z jednostkami samorządu terytorialnego, etap końcowy osiągnęła realizacja pełnej informatyzacji Służby. W dalszym ciągu trwają prace nad przygotowaniem propozycji legislacyjnych określających prowadzenie rozpoznania w aresztach śledczych i zakładach karnych. Przytoczone przez Panią Poseł brakujące środki w wysokości 40 mln zł na realizację programu to określone wstępnie przez Służbę Więzienną środki niezbędne do przejęcia od policji konwojowania osób pozbawionych wolności między jednostkami penitencjarnymi. W chwili obecnej, z uwagi na brak środków na ten cel w budżecie państwa oraz brak uregulowań prawnych dających funkcjonariuszom Służby Więziennej tożsame z policją uprawnienia, zadanie to nie jest realizowane. Przygotowywany przetarg na budowę nowej jednostki w Opolu Lubelskim jest z kolei realizacją jednego z zadań dotyczących budowy zakładu karnego typu zamkniętego dla mężczyzn. W odniesieniu do pytania na temat warunków prawno-finansowych motywujących pracodawców do zatrudniania osób pozbawionych wolności informuję, że w wyniku inicjatywy legislacyjnej Ministerstwa Sprawiedliwości w znowelizowanym Kodeksie karnym wykonawczym stosowna klauzula o preferencjach w tej materii została zawarta. Zgodnie z art. 123 § 2 K.k.w. wynagrodzenie przysługujące skazanemu zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu ustala się w sposób zapewniający osiągnięcie co najmniej połowy wynagrodzenia minimalnego. Korzystając z tego przepisu, przedsiębiorcy mogą zatrudniać dowolną liczbę skazanych, uzyskując wyraźne preferencje skutkujące obniżeniem kosztów pracy. Jednocześnie informuję, że w trakcie prac nad nowelizacją ustawy Prawo zamówień publicznych Ministerstwo Sprawiedliwości zgłaszało poprawkę dotyczącą wyłączenia przywięziennych zakładów pracy ze stosowania przepisów tej ustawy. Jednakże zgodnie ze standardami Unii Europejskiej wszystkie podmioty winny być traktowane jako równorzędne. Mimo więc częściowo niekomercyjnej podstawy funkcjonowania przywięziennych zakładów pracy inicjatywa pozostawienia preferencji dla nich nie spotkała się z aprobatą parlamentarzystów. Z poważaniem Podsekretarz stanu Tadeusz Wołek Warszawa, dnia 18 lutego 2005 r.