Odpowiedź na interpelację w sprawie osób pobierających zasiłek stały wyrównawczy
Odpowiadając na interpelację Pana Posła Adama Ołdakowskiego, otrzymaną przy piśmie Pana Marszałka Nr SPS-0202-4742/03 z dnia 12 września 2003 r., w sprawie osób pobierających zasiłek stały wyrównawczy, wyjaśniam, co następuje: 1.2. Zasiłek stały wyrównawczy, na podstawie art. 27 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (DzU z 1998 r. Nr 64, poz. 414, z późn. zm.), przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, zarówno samotnej, jak i w rodzinie, jeżeli jej dochód w przypadku osoby samotnej jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnej, określonego w art. 4 ust. 1 ustawy, a w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego w art. 4 ust. 1 ustawy. Zasiłek stały wyrównawczy dla osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (461 zł) a dochodem tej osoby. Zasiłek stały wyrównawczy dla osoby w rodzinie ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w tej rodzinie. Wysokość zasiłku stałego wyrównawczego nie może przekroczyć wysokości zasiłku stałego (418 zł) i nie może być niższa niż 19 zł. Zasiłek stały wyrównawczy jest świadczeniem obligatoryjnym przyznawanym osobom całkowicie niezdolnym do pracy, które znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Przysługiwanie zasiłku stałego wyrównawczego, podobnie jak wielu innych świadczeń z pomocy społecznej, uzależnione jest od dochodu; w przypadku osoby samotnie gospodarującej - od dochodu tej osoby, a w przypadku osoby w rodzinie - od dochodu tej osoby i od dochodu na osobę w tej rodzinie. Za rodzinę, zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, uważa się osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W sytuacji, gdy osoba faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z inną osobą, np. współlokatorem, z punktu widzenia pomocy społecznej jest osobą pozostającą w rodzinie, wówczas suma dochodów współlokatora i tej osoby stanowi dochód rodziny, a połowa tej sumy stanowi dochód na osobę w rodzinie. Zdefiniowane w art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej pojęcie dochodu oznacza każdy dochód, bez względu na tytuł i źródło uzyskania. Zatem zgodnie z ustawą dodatek mieszkaniowy jest dochodem. Za takim stanowiskiem przemawia również to, że dodatki mieszkaniowe, podobnie jak zasiłki z pomocy społecznej, finansowane lub dofinansowywane są z budżetu państwa. Również stanowią pewien rodzaj pomocy ze strony państwa i samorządu dla osób i rodzin, związanej z ponoszeniem kosztów utrzymania mieszkania i są zadaniem własnym gminy. 3. Ustawa o pomocy społecznej określa w art. 2a ust. 1 pkt 2 pojęcie dochodu rodziny jako sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki z tytułu ubezpieczeń: zdrowotnego, emerytalnego, rentowych i chorobowego, oraz o kwotę płaconych alimentów, jednorazowe pieniężne świadczenia socjalne oraz świadczenia w naturze, kwotę zwiększonego zasiłku rodzinnego na trzecie i kolejne dziecko oraz dziecko samotnej matki uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego. Dla osób prowadzących działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących za dochód przyjmuje się wysokość podaną w oświadczeniu potwierdzonym przez urząd skarbowy. Dochodu nie stanowią składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz ubezpieczenie zdrowotne płacone przez ośrodki pomocy społecznej. Dochód osoby stanowi suma wszystkich jej dochodów, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszona o analogiczne składniki, jak w przypadku dochodu rodziny. Przy ustalaniu prawa do zasiłku stałego wyrównawczego, zasiłku stałego i gwarantowanego zasiłku okresowego do dochodu rodziny nie wlicza się dochodów dzieci wychowywanych w ramach rodziny zastępczej, a w składzie rodziny nie uwzględnia się tych dzieci (art. 4a). Jednocześnie pragnę poinformować, że art. 31a ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość otrzymania bezzwrotnej pomocy dla osób i rodzin niespełniających kryterium dochodowego, określonego w art. 4 ust. 1 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w formie specjalnego zasiłku okresowego lub celowego. Ustosunkowując się do innych treści zawartych w interpelacji, uprzejmie wyjaśniam, że świadczenia z pomocy społecznej, w odróżnieniu od świadczeń emerytalno-rentowych, nie są wynikiem wieloletniego opłacania składek przez świadczeniobiorców, a ich finansowanie lub dofinansowanie odbywa się z budżetu państwa. Świadczenia z pomocy społecznej przysługują osobom i rodzinom, które wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia nie są w stanie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna w pierwszej kolejności wypłaca świadczenia obligatoryjne, a dopiero po pełnym zaspokojeniu zobowiązań w tym zakresie wypłacane są świadczenia fakultatywne. W budżecie 2003 r. jest pokrycie na wypłatę zasiłków obligatoryjnych, natomiast brakuje środków na zaspokojenie potrzeb w zakresie zasiłków fakultatywnych, a wszystkie rezerwy celowe na zasiłki z pomocy społecznej w 2003 r. zostały już uruchomione. Zaproponowane przez Pana Posła rozwiązanie, aby do dochodu świadczeniobiorców zasiłków stałych wyrównawczych z pomocy społecznej nie wliczać otrzymywanych przez nich dochodów z pracy do pewnej wysokości, jak ma to miejsce w przypadku emerytur i rent, z punktu widzenia pomocy społecznej w obecnej sytuacji nie jest możliwe. Osoby pobierające zasiłek stały wyrównawczy, które są w stanie w jakimś zakresie samodzielnie zabezpieczyć swoje potrzeby finansowe poprzez podjęcie zatrudnienia, powinny w mniejszym stopniu korzystać z pomocy społecznej. Powinny być zachowane proporcje pomiędzy wysokością świadczeń z pomocy społecznej a wysokością najniższej emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tak aby świadczenia pracownicze wypracowane przez okres zatrudnienia były wyższe od świadczeń z pomocy społecznej. Maksymalna wysokość zasiłku stałego wyrównawczego wynosi obecnie 418 zł (wolne od podatku dochodowego) i jest niższa od kwoty najniższej emerytury (552,63 zł). W chwili obecnej nie ma możliwości podniesienia wysokości górnej granicy zasiłku stałego wyrównawczego ani niewliczania dochodu uzyskiwanego z pracy osoby niepełnosprawnej do dochodu osoby czy rodziny, od którego uzależnione jest przysługiwanie świadczenia. Dające się ostatnio zauważyć ożywienie gospodarcze, jeżeli okaże się procesem trwałym, powinno doprowadzić do poprawy sytuacji budżetowej państwa, zapewne wówczas będą warunki na zmianę wysokości świadczeń z pomocy społecznej. Sekretarz stanu Jolanta Banach Warszawa, dnia 3 października 2003 r.