Odpowiedź na interpelację w sprawie decyzji prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych odmawiającej wykonywania postanowień Komisji Majątkowej w Warszawie powołanej celem przywrócenia kościelnym osobom prawnym własności upaństwowionych z naruszenie
Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do pisma z dnia 20 kwietnia 2005 r. (sygn. SPS-0202-9266p/05) dotyczącego ponownej interpelacji Posła na Sejm RP Pana Jerzego Polaczka w sprawie decyzji Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych odmawiającej wykonania postanowień Komisji Majątkowej w Warszawie, z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów w porozumieniu z Ministrem Skarbu Państwa, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. ad 1. Odnosząc się do problemu interpretacji przez Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych przepisu art. 24 ust. 1a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j.: Dz.U. z 2001 r. Nr 57, poz. 603, z późn. zm.) w związku z art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą wyznaniową - należy zaznaczyć, iż mimo istnienia w tej kwestii odmiennych poglądów nie można uznać przedmiotowej interpretacji za nieuprawnioną. Przemawiają za tym istotne - przedstawione poniżej - argumenty. Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w art. 24 ust. 1a stanowi, że Agencja Nieruchomości Rolnych reprezentuje Skarb Państwa w sprawach wynikających z postępowania regulacyjnego określonego w ustawach o stosunku Państwa do kościołów i innych związków wyznaniowych w Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten ma charakter przepisu kompetencyjnego, na podstawie którego Agencja Nieruchomości Rolnych jest uprawniona do uczestniczenia i reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu regulacyjnym. Ustalenie właściwego znaczenia prawnego i zakresu art. 24 ust. 1a ww. ustawy wymaga systemowej analizy przepisów zawartych w omawianej ustawie, a w szczególności określających zakres przedmiotowy wymienionej ustawy. Zakres przedmiotowy ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wskazany został przede wszystkim w jej art. 1, zgodnie z którym ustawa reguluje zasady gospodarowania mieniem Skarbu Państwa w odniesieniu do: 1) nieruchomości rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego położonych na obszarach przeznaczonych w planach gospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, z wyłączeniem gruntów znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych i parków narodowych, 2) innych nieruchomości i składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń, 3) lasów niewydzielonych geodezyjnie z nieruchomości, określonych w pkt 1 i 2. W konsekwencji Agencja Nieruchomości Rolnych może uczestniczyć w postępowaniu regulacyjnym, gdy przedmiotem postępowania jest nieruchomość określona w art. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Nie dysponuje zatem wyłączną kompetencją do uczestniczenia i reprezentowania Skarbu Państwa w postępowaniu regulacyjnym. Przedstawiona wyżej teza znajduje uzasadnienie w art. 63 ust. 2 ustawy wyznaniowej, który stwierdza wprost, że regulacja dotycząca nieruchomości rolnych, a nie jakichkolwiek nieruchomości, może następować także przez wydzielenie odpowiednich nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, którym dysponuje Agencja Nieruchomości Rolnych. Należy zaznaczyć, iż zagadnienie to zostało przedstawione Rządowemu Centrum Legislacji. W opinii RCL stanowisko Agencji Nieruchomości Rolnych jest zasadne. Podkreślenia wymaga, iż w sprawach, w których Agencja Nieruchomości Rolnych jest reprezentantem Skarbu Państwa, w sposób rzetelny i staranny poszukuje odpowiednich nieruchomości zamiennych. W sytuacjach, gdy roszczenia są wysokie, znalezienie i wydzielenie odpowiedniej nieruchomości wymaga czasu. Wartość niektórych roszczeń przedstawianych przez kościelne osoby prawne sięga kilkunastu milionów złotych (w jednej ze spraw kościelna osoba prawna przedstawiła operat szacunkowy określający wartość utraconej nieruchomości na 88, 5 mln zł). ad 2. W odniesieniu do drugiego pytania Pana Posła J. Polaczka należy zaznaczyć, iż nie ma bezwzględnego wymogu przedkładania przez wnioskodawców operatów szacunkowych nieruchomości będących przedmiotem postępowania w każdej sprawie. Wymóg przedkładania takich operatów powinien być stosowany w szczególności w tych sprawach, w których roszczenie ma być zaspokojone w formie odszkodowania bądź w formie przyznania nieruchomości zamiennej. Decyzje o konieczności sporządzenia operatów należą do Komisji Majątkowej lub wnioskodawców. Agencja, jako uczestnik postępowania regulacyjnego, nie ma uprawnień do zobowiązywania wnioskodawców do przedkładania operatów szacunkowych. W tej sytuacji ponoszenie przez Agencję odpowiedzialności za utratę ich ważności, dlatego iż poinformowała Komisję Majątkową o braku możliwości wydzielenia nieruchomości zamiennej za upaństwowione nieruchomości nierolne lub za nieruchomości znajdujące się we władaniu innych podmiotów niż Agencja, nie znajduje uzasadnienia. Agencja Nieruchomości Rolnych, jako uczestnik postępowania, ma obowiązek wykonywać przysługujące jej uprawnienia, może składać wnioski i może domagać się dowodów w konkretnych sprawach, tym bardziej że nieruchomości zamienne są wskazywane z zasobów mienia publicznego. Należy zaznaczyć, że oprócz zaspokajania roszczeń kościelnych osób prawnych na Agencję Nieruchomości Rolnych zostały nałożone inne zadania, do realizacji których Agencja jest zobligowana. Są to przede wszystkim zadania wynikające z przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 57, poz. 603, z późn. zm.) i ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592), na realizację których przeznaczone zostaną środki finansowe uzyskiwane z gospodarowania nieruchomościami Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, a także ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu wieczystego użytkowania nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39) - tzw. ustawa zabużańska, na realizację której przeznaczono 400 tys. ha. Zapisy projektowanej ustawy o rekompensatach za przejęte przez państwo nieruchomości oraz niektóre inne składniki mienia w bliskiej perspektywie będą realizowane również w oparciu o Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa. Na realizację tej ustawy Agencja jest zobowiązana przeznaczyć co najmniej 500 tys. ha nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Projekt ustawy w dniu 12 lutego 2005 r. został przyjęty przez Radę Ministrów i 3 marca 2005 r. przekazany do Sejmu RP. Należy zaznaczyć, iż zgodnie z art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.) operat szacunkowy co do zasady może być wykorzystany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia. Jednakże w art. 156 ust. 4 tej ustawy jest mowa o tym, iż operat szacunkowy może być wykorzystany po upływie okresu, o którym wyżej mowa, po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego, zatem nie zawsze jest konieczne sporządzanie kolejnego operatu. Ponadto operaty szacunkowe są wykonywane nie tylko przez kościelne osoby prawne. Agencja Nieruchomości Rolnych też je wykonuje, poszukując odpowiedniej nieruchomości zamiennej. ad 3. Odnosząc się do trzeciego pytania interpelacji Pana Posła J. Polaczka, nie można się zgodzić ze stwierdzeniem, że ˝Agencja odmawia wykonania prawomocnych postanowień Komisji, które mają walor sądowego tytułu wykonawczego˝. Jest to uogólnienie nieodnoszące się do konkretnych przypadków, które nie zostały wskazane. Należy sprecyzować, iż postanowienia Komisji nierozstrzygające o istocie sprawy nie mają waloru sądowego tytułu egzekucyjnego. Taki walor posiadają, zgodnie z art. 63 ust 4 ustawy wyznaniowej, zatwierdzone przez Komisję ugody oraz orzeczenia kończące postępowanie, a nie wszystkie postanowienia incydentalne. Jedynie takim ugodom i orzeczeniom jest nadawana klauzula wykonalności zgodnie z § 22 ust. 2 zarządzenia Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 8 lutego 1990 r. w sprawie trybu postępowania regulacyjnego w przedmiocie przywrócenia osobom prawnym Kościoła Katolickiego własności nieruchomości lub ich części. (M.P. Nr 5, poz. 39, z późn. zm.). Z wyrazami szacunku Podsekretarz stanu Tadeusz Matusiak Warszawa, dnia 25 maja 2005 r.